Розьніца паміж вэрсіямі «Памідоры»

32 байты дададзена ,  13 гадоў таму
артаграфія
д (робат дадаў: gan:番茄)
(артаграфія)
'''Памідо́ры''', '''Тама́ты''' ([[лацінская мова{{lang-la|па-лацінску]]: ''Lycopersicon esculentum'' ці ''Solanum lycopersicum''}}) — травяністая раслінарасьліна сямейства паслёнавыхпасьлёнавых, адна з найбольш папулярных у сучаснай сусветнайсусьветнай кулінарыі.
 
== Гісторыя ==
[[Выява:Tomatoplants.jpg|міні|200px|РасліныРасьліны]]
 
Радзіма — [[Паўднёвая АмерыкаАмэрыка|Паўднёвая]] і [[Цэнтральная АмерыкаАмэрыка|Цэнтральная]] АмерыкаАмэрыка, дзе вырошчваліся рознымі [[індзейцы|індзейскімі]] народамі, найперш, [[ацтэкі|ацтэкамі]], у мове якіх ''tomatl'' азначае “штосьці круглае, пухлае”. Ад заваяваннязаваяваньня [[МексікаМэксыка|МексікіМэксыкі]] [[іспанцыгішпанцы|іспанцамігішпанцамі]] ў першай трэці [[XVI стагоддзестагодзьдзе|XVI стагоддзястагодзьдзя]] трапілі ў [[Паўднёвая ЕўропаЭўропа|Паўднёвую ЕўропуЭўропу]], у тым ліку ў [[Італія|Італію]], дзе іх памылкова асацыявалі з [[Паўночная Афрыка|паўночнаафрыканскімі]] [[маўры|маўрамі]], — адсюль назва ''pomi di Mori'' (“[[яблыкі]] маўраў”), якая трансфармавалася ў [[італьянская мова|італьянскай мове]] ў ''pomodoro'' (“залаты яблык”), а ў [[французскаяфранцуская мова|французскайфранцускай]] — у ''рomme d’amour'' (“яблык кахання”каханьня”). “Яблыкамі кахання”каханьня” называлі памідоры і ў магнацкіх колах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], на чые сталы яны трапілі ў другой палове [[XVIII стагоддзестагодзьдзе|XVIII стагоддзястагодзьдзя]]. У той час іх не елі сырымі, а рабілі пасту з вараных спелыхсьпелых памідораў, якой запраўлялі некаторыя [[супы]] і [[соўсы]], а з зялёных выраблялі розныя [[марынады]]. Шырокае распаўсюджаннераспаўсюджаньне ў свецесьвеце атрымалі толькі ў канцы [[XIX стагоддзестагодзьдзе|XIX]], у [[Беларусь|Беларусі]] — з [[XX стагоддзестагодзьдзе|XX стагоддзястагодзьдзя]]. У большасцібольшасьці моў светусьвету захавалася арыгінальная індзейская назва “таматы”.
[[Выява:Tomatoplants.jpg|міні|200px|Расліны]]
 
== Выкарыстаньне ==
Радзіма — [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвая]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральная]] Амерыка, дзе вырошчваліся рознымі [[індзейцы|індзейскімі]] народамі, найперш, [[ацтэкі|ацтэкамі]], у мове якіх ''tomatl'' азначае “штосьці круглае, пухлае”. Ад заваявання [[Мексіка|Мексікі]] [[іспанцы|іспанцамі]] ў першай трэці [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] трапілі ў [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвую Еўропу]], у тым ліку ў [[Італія|Італію]], дзе іх памылкова асацыявалі з [[Паўночная Афрыка|паўночнаафрыканскімі]] [[маўры|маўрамі]], — адсюль назва ''pomi di Mori'' (“[[яблыкі]] маўраў”), якая трансфармавалася ў [[італьянская мова|італьянскай мове]] ў ''pomodoro'' (“залаты яблык”), а ў [[французская мова|французскай]] — у ''рomme d’amour'' (“яблык кахання”). “Яблыкамі кахання” называлі памідоры і ў магнацкіх колах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], на чые сталы яны трапілі ў другой палове [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. У той час іх не елі сырымі, а рабілі пасту з вараных спелых памідораў, якой запраўлялі некаторыя [[супы]] і [[соўсы]], а з зялёных выраблялі розныя [[марынады]]. Шырокае распаўсюджанне ў свеце атрымалі толькі ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX]], у [[Беларусь|Беларусі]] — з [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. У большасці моў свету захавалася арыгінальная індзейская назва “таматы”.
[[Выява:Tomato je.jpg|міні|200px200пкс|Ягады]]
 
== Выкарыстанне ==
 
[[Выява:Tomato je.jpg|міні|200px|Ягады]]
 
У ежу выкарыстоўваюцца плады — сочныя мясістыя ягады вагай ад 20 да 900 г. (і вышэй), шарападобныя, круглыя, пляскатыя, гладкія або рабрыстыя, ружовыя, чырвоныя, жоўтыя, аранжавыя.
 
Памідоры ўтрымліваюць а 4 % [[цукры|цукроў]], 0,4 – 0,8 % [[арганічныя кіслоты|арганічных кіслот]], мінеральныя солі, 25мг% [[вітамін C|вітаміну C]], [[каратын]], [[вітаміны]] [[вітамін B1|B1]], [[вітамін B2|B2]], [[вітамін PP|PP]]. Гарманічнае спалучэннеспалучэньне цукроў і арганічных кіслот абумоўлівае прыемны смак. З памідораў гатуюць [[салаты]], [[прыправы]], соўсы (у тым ліку [[кетчуп]]), вырабляюць [[сокі]], фаршыруюць, марынуюць, соляць, кансервуюцькансэрвуюць, дадаюць у першыя стравы (за 10 хвілін да заканчэннязаканчэньня варкі). З добра выспелыхвысьпелых вырабляюць таматнае пюрэ і таматную пасту.
 
 
{{Крыніца НашаЕжа|[[Алесь Белы]]}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Tomato|выгляд=міні}}
 
[[Катэгорыя:Гародніна]]
4698

зьменаў