Розьніца паміж вэрсіямі «Гатычная архітэктура»

артаграфія, шаблён
(артаграфія, шаблён)
 
[[Файл:MailaenderDom.jpg|міні|Гатычная [[Мілянская катэдра]]]]
'''ГатычнаяГаты́чная архітэктураархітэкту́ра'''  — плынь у эўрапейскай архітэктуры высокага й позьняга сярэднявечча. Зьявілася ў [[12 стагодзьдзе|12XII стагодзьдзі]] ў [[Францыя|Францыі]], разьвіўшыся з [[Раманскі стыль|раманскай архітэктуры]]. Характэрнымі рысамі каменных гатычных будынкаў зьяўляюцца сьпічастыя [[арка|аркі]] і рабрыстыя [[скляпеньне|скляпеньні]], а таксама [[аркбутан]]ы і [[аблом (архітэктура)|абломы]] складанага профілю.
 
У Беларусі захавалася параўнальна мала гатычных будынкаў, прычым некаторыя зь іх перанесьлі значную пазьнейшую перабудову, напрыклад [[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Уселюб)|Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] ва [[Уселюб|Ўселюбе]] і асабліва [[Петрапаўлаўскі касьцёл (Іўе)|Петрапаўлаўскі касьцёл]] у [[Іўе|Іўі]].
 
== Тэрмін «Готыкаготыка» ==
Сучасьнікі называлі гатычную архітэктуру «францускім стылямстылем» (''Opus Francigenum''). Тэрмін «готыка» зьявіўся ў часы [[Рэнэсанс]]у, і першапачаткова насіў адмоўнае, зьняважлівае адценьне. Упершыню яго ўжыў у [[1530-я|1530-х]] [[Джорджа Вазары]], жадаючы абазначыць гэты архітэктурны стыль як прымітыўны і барбарскі (па асацыяцыі з [[готы|готамі]]).
 
== Узьнікненьне ==
Готыка зьявілася вынікам эвалюцыі [[Раманскі стыль|раманскай архітэктуры]]. Сьпічастыя аркі маглі быць запазычаныя з усходу, але цалкам верагодна, што яны разьвіліся самастойна, магчыма як адказ на патрэбу перакрываць скляпеньнямі памяшканьні складанай формы (што ў раманскай архітэктуры было немагчыма). Першым значным гатычным будынкам лічыцца [[Базыліка Сэнт-Дэні]] ў прыгарадзе [[Парыж]]у, будаўніцтва [[нартэкс]]у якой пачалося ў [[1136]] пад кіраўніцтвам абата [[Сугерый|Сугерыя]].
 
== Рэгіянальныя варыянты ==
 
=== Францыя ===
[[Файл:Chartres cathedral.jpg|міні|[[Шартрская катэдра]]]]
{{Асноўны артыкул|Француская гатычная архітэктура}}
Гатычныя катэдры [[Францыя|Францыі]] (а таксама [[Бэльгія|Бэльгіі]], готыка якой знаходзілася па моцным фрацускім уплывам) адметныя найперш лёгка пазнавальным заходнім фасадам: тры ўваходы, вакно-ружа і дзьве вялікія вежы. Яшчэ адна распаўсюджаная рыса  — гэтак званы «[[вянок капліцаў]]», паўкола невялікіх каплічак на ўсходнім канцы будынку.
 
У францускай готыцы вылучаюць чатыры стылі: раньняя готыка ([[12XII стагодзьдзе]]), высокая готыка ([[13XIII стагодзьдзе]]), прамністая готыка і [[палымяная готыка]]. Апроч гэтага асобны гатычны стыль, гэтак званая паўднёвая готыка (''Gothique Méridional''), існаваў на поўдні Францыі. Паколькі многія будынкі ўзводзіліся цягам дзесяцігодзьдзяў, нярэдкія выпадкі, калі розныя часкі адной катэдры збудаваныя ў розных гатычных стылях. У прыватнасьці, [[Шартрская катэдра]] адносіцца да высокай готыкі, але мае раньнегатычны заходні фасад, а паўночная вежа завершаная ў стылі палымянай готыкі.
 
=== АнгліяАнгельшчына ===
[[Файл:Salisbury Cathedral.jpg|зьлева|міні|[[Солзбэрыйская Катэдра]]]]
{{Асноўны артыкул|Гатычная архітэктура Англіі}}
 
Сярод асноўных тыпаў гатычных будынкаў у [[АнгліяАнгельшчына|АнглііАнгельшчыне]]  — ня толькі катэдры, парафіяльныя цэрквы і аббацтвыабацтвы, але і [[калегіюм]]ы. У прыватнасьці, у гатычным стылі ўзьведзеныя многія будынкі ў [[Оксфард]]зе і [[Кембрыдж]]ы. Адметная рыса ангельскіх гатычных катэдраў  — іх асабліва вялікая даўжыня. Вельмі часта сустракаецца вежа на скрыжаваньні наваў. Вокны-ружы звычайна робяцца ў канцах [[трансэпт]]у, але ніколі  — на заходнім фасадзе.
 
У ангельскай готыцы выдзяляюць тры пэрыяды: раньні ангельскі пэрыяд (''Early English Period'') ([[12XII—XIII стагодзьдзе|12]]–[[13 стагодзьдзе]]стагодзьдзі), пэрыяд аздобленай готыкі (''Decorated Gothic'') ([[14XIV стагодзьдзе]]) і пэрыяд пэрпэндыкулярнай готыкі (''Perpendicular Gothic'') (да сярэдзіны [[16 стагодзьдзе|16XVI стагодзьдзя]]).
 
=== Нямеччына ===
Адметнасьць [[Нямеччына|нямецкіх]] гатычных катэдраў  — асабліва высокія вежы заходняга фасаду зь вялізарнымі вострымі шпілямі. У агульным, нямецкая готыка дастаткова блізкая да францускай. У пэрыяд позьняй готыкі ў нямецкім рэгіёне разьвіўся адмысловы стыль, які пазьней атрымаў назву [[зондэрготыка]]. На поўначы Нямеччына нарадзілася і атрымала шырокі распаўсюджаньне [[цагляная готыка]].
 
=== Італія ===
* [[Цагляная готыка]]
* [[Зондэрготыка]]
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Gothic architecture}}
 
{{Сакральная архітэктура}}
131 942

зьмены