Розьніца паміж вэрсіямі «Данія»

1544 байты дададзена ,  2 месяцы таму
д (→‎Новы час: вікілінкі)
|ТыпУраду = [[Канстытуцыйная манархія]]
|ПасадыКіраўнікоў = [[Каралева]]<br />[[Прэм’ер-міністар]]
|ІмёныКіраўнікоў = [[Маргрэт II]]<br />[[ЛярсМэтэ Лёке Расмусэн]]Фрэдэрыксэн
|Плошча = 43 094
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 131-е
 
=== Палітыка ===
Данія — парлямэнцкая [[прадстаўнічая дэмакратыя|прадстаўнічая дэмакратычная]] [[канстытуцыйная манархія]] з 1849 году, найстарэйшая манархія ў Эўропе з амаль неразрыўнай лініяй спадкаемства: першыя каралі Даніі, вядомыя з [[10 стагодзьдзе|Х]] стагодзьдзя — продкі цяперашняй каралевы [[Маргрэт II]] (''Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid''). Заканадаўчую ўладу мае аднапалатны (дзьвюхпалатны да рэфэрэндуму 1953 году) прадстаўнічы орган — ''Folketing'', у якім 179 дэпутацкіх месцаў. Каралева прызначае прэм’ер-міністра (звычайна старшыню партыі, якая набрала на выбарах больш за ўсіх галасоў) і кабінэт міністраў; парлямэнт можа выказаць недавер і распусьціць кабінэт. Парлямэнцкія [[выбары]] адбываюцца раз на чатыры гады па прапарцыйнай сыстэме зь нізкім парогам у 2%, што спрыяе шматпартыйнасьці: так, па выніках выбараў 2005 году, у парлямэнце былі прадстаўленыя 7 партыяў. Пасьля выбараўАд 2001 да 2009 году, парлямэнцкую большасьць складала лібэральна-кансэрватыўная кааліцыя на чале з прэм’ер-міністрам [[Андэрс Фог Расмусэн|Андэрсам Фогам Расмусэнам]], старшынём «Левай партыі» (''Venstre''<ref>http://venstre.dk</ref> — у дацкай палітычнай сыстэме тэрмін «левыя» азначае не сацыялістаў, а лібэралаў). СудзьдзіАд прызначаюцца2009 дзейснымгоду манархамда 2011 году і неад падуладныя2015 парлямэнтуда ці2019 ўраду;году пазбаўленымпрэм’ер-міністрам адкраіны пасадыбыў судзьдзя[[Лярс можаЛёке быцьРасмусэн]] толькі(лібэральна-кансэрватыўная ўпартыя выключныхВэнстрэ)<ref>{{Спасылка|url=https://www.thedanishparliament.dk/members/lars-loekke-rasmussen|загаловак=Lars выпадкахLøkke паRasmussen|выдавец=The рашэньніDanish адмысловагаParliament|мова=en|дата=13 пабочнагалістапада суду2020}}</ref>. Ад 2011 да 2015 году прэм’ер-міністрам была [[Гэле Торнінг-Шміт]] (Сацыяльна-дэмакратычная партыя Даніі)<ref>{{Спасылка|аўтар=Jeff Wallenfeldt|url=https://global.britannica.com/biography/Helle-Thorning-Schmidt|загаловак=
Helle Thorning-Schmidt|выдавец=
Encyclopædia Britannica|дата публікацыі=December 10, 2019|дата=13 лістапада 2020}}</ref>. Судзьдзі прызначаюцца дзейсным манархам і не падуладныя парлямэнту ці ўраду; пазбаўленым ад пасады судзьдзя можа быць толькі ў выключных выпадках па рашэньні адмысловага пабочнага суду.
 
=== Эканоміка ===
[[Сукупны ўнутраны прадукт]] (СУП) уДаніі паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці ў 2005 годзе склаў $187,721 млрд, або 0,315% сусьветнай эканомікі<ref>{{Спасылка|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/02/data/dbcoutm.cfm?SD=2001&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=1&OUT=2&C=128&S=NGDP_RPCH-NGDPD-NGDPDPC-PPPWGT-PPPSH-PPPEX-PPPPC-PCPIPCH-LUR-GGB_NGDP-BCA_NGDPD-BCA&CMP=0&x=35&y=13|загаловак=Report for Denmark|выдавец=Міжнародны Валютны Фонд|назва праекту=WORLD ECONOMIC OUTLOOK Database, September 2005|мова=en|копія=http://web.archive.org/web/20140820102245/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/02/data/dbcoutm.cfm?SD=2001&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=1&OUT=2&C=128&S=NGDP_RPCH-NGDPD-NGDPDPC-PPPWGT-PPPSH-PPPEX-PPPPC-PCPIPCH-LUR-GGB_NGDP-BCA_NGDPD-BCA&CMP=0&x=35&y=13|дата копіі=20 жніўня 2014}}</ref>. Данія — самадастатковая краіна ў сэнсе забясьпечанасьці энэрганосьбітамі (нафта, газ, вецер) і сельскагаспадарчай прадукцыяй (зерне, бульба, прадукты жывёлагадоўлі). Найбуйнейшыя гандлёвыя партнэры — [[Нямеччына]] (18,7% экспарту, 23,1% імпарту), [[Швэцыя]] (адпаведна 12,6% і 13%) і [[Вялікабрытанія]] (8,5% і 7%). Цягам другой паловы [[20 стагодзьдзе|ХХ]] стагодзьдзя структура дацкай эканомікі заўважна зьмянілася: з аграрна-індустрыяльнай краіны Данія зрабілася краінай постіндустрыяльнай, з выразным дамінаваньнем сфэры паслуг (75,9% СУП і 79% працоўных месцаў) і значнай перавагай індустрыяльнай вытворчасьці (22,1% СУП, 17% занятых — у 1960 годзе было 40%) над сельскай і рыбнай гаспадаркай (2% СУП, 4% занятых — у 1960 годзе было 20%). У сярэднім на адно прадпрыемства прыпадае 10 працоўных месцаў. Гадавы прырост СУП у складаў 1,3% (2001), 0,5% (2002) 0,7% (2003), 2,4% (2004) і 2,2% (2005); беспрацоўе ў той жа час вагалася паміж 5—6%. Традыцыйна высокія выдаткі дзяржавы на сацыяльнае забесьпячэньне (бясплатная адукацыя, часткова бясплатная мэдыцына, вялікія выплаты беспрацоўным і пэнсіі) адбіваюцца на працоўных Даніі ў выглядзе высокіх падаходных падаткаў (ад 9—44% для звыш-бедных і бедных гаспадарак, і да 44—62% для сярэдняй клясы) і на ўсіх грамадзянах, вымушаных плаціць 25% [[ПДВ]] нават пры пакупках ежы.
 
=== Транспарт ===
5994

зьмены