Валеры Антоні Ўрублеўскі: розьніца паміж вэрсіямі

стыль, выява
Няма апісаньня зьменаў
(стыль, выява)
|Колер загалоўку =
}}
'''Валеры Антоні Ўрублеўскі''' (15 сьнежня 1836 — 5 жніўня 1908) — дзяяч [[ПольшчаБеларусь|польскагабеларускага]], [[БеларусьПольшча|беларускагапольскага]] і міжнароднага рэвалюцыйнага руху.
 
== Біяграфія ==
[[Файл:Valery Antoni Ŭrubleŭski. Валеры Антоні Ўрублеўскі (1860-69).jpg|150px|зьлева|значак|В. А. Урублеўскі]]
Нарадзіўся ў мястэчку [[Жалудок]] [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] (цяпер [[гарадзкі пасёлак]] у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]) у сям’і польскага па паходжаньні безмаянтковага шляхціца Антона Ўрублеўскага і Разаліі з роду Юроўскіх. Бацька яго працаваў лесьніком, потым скарбнікам у графа [[Тызэнгаўз]]а.
 
Нарадзіўся ў мястэчку [[Жалудок|Жалудку]] [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] (цяпер [[гарадзкі пасёлак]] у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]) у сям’і польскага па паходжаньнімясцовага безмаянтковагабезьзямельнага шляхціца АнтонаАнтонія Ўрублеўскага і Разаліі з роду Юроўскіх. Бацька яго працаваў лесьніком, потым скарбнікам у графа [[Тызэнгаўз]]а.
Скончыўшы ў [[1853]] годзе [[Вільня|Віленскую]] гімназію, паступіў у [[Пецярбурскі лясны інстытут]]. У час вучобы ўдзельнічаў у студэнцкім руху, быў чальцом нелегальнага рэвалюцыйнага гуртка, якім кіравалі польскія рэвалюцыянэры-дэмакраты [[Зыгмунт Серакоўскі]] і [[Яраслаў Дамброўскі]]. У [[1861]] годзе Ўрублеўскі накіраваны інспэктарам лясной школы ў вёску [[Саколка (горад)|Саколка]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (цяпер [[Польшча]]). У [[1861]]—[[1862]] гадах ён актыўна ўдзельнічаў у стварэньні нелегальнай рэвалюцыйнай арганізацыі на Гарадзеншчыне, вёў прапаганду сярод навучэнцаў школы. Разам з [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]] рэдагаваў, друкаваў і распаўсюджваў нелегальную рэвалюцыйна-дэмакратычную газэту «[[Мужыцкая праўда]]».
 
Скончыўшы ў [[1853]] годзе [[Вільня|Віленскую]] гімназію, паступіў у [[Пецярбурскі лясны інстытут]]. У час вучобынавучаньня ўдзельнічаў у студэнцкім руху, быў чальцомсябрам нелегальнага рэвалюцыйнага гуртка, якім кіравалі польскія рэвалюцыянэры-дэмакраты [[Зыгмунт Серакоўскі]] і [[Яраслаў Дамброўскі]]. У [[1861]] годзе Ўрублеўскі накіраваны інспэктарам лясной школы ў вёску [[Саколка (горад)|СаколкаСаколку]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (цяпер [[Польшча]]). У [[1861]]—[[1862]]1861—1862 гадах ён актыўна ўдзельнічаў у стварэньні нелегальнай рэвалюцыйнай арганізацыі на Гарадзеншчыне, вёў прапаганду сярод навучэнцаў школы. Разам з [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]] рэдагаваў, друкаваў і распаўсюджваў нелегальную рэвалюцыйна-дэмакратычную газэту «[[Мужыцкая праўда]]».
У час [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] Урублеўскі кіраваў паўстанцкімі атрадамі. Ён быў прыхільнікам левага крыла «чырвоных» — найбольш актыўных барацьбітоў, якія прытрымліваліся рэвалюцыйных поглядаў, — апоры на сялянскія масы, ліквідацыі памешчыцкага землеўладаньня, роўных правоў усіх народаў краю. У час бою з казакамі [[7 жніўня]] [[1864]] году Ўрублеўскі быў пасечаны шаблямі.
 
У час [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] Урублеўскі кіраваў паўстанцкімі атрадаміаддзеламі. Ён быў прыхільнікам левага крыла «чырвоных» — найбольш актыўных барацьбітоўзмагароў, якія прытрымліваліся рэвалюцыйных поглядаў, — апоры на сялянскія масы, ліквідацыі памешчыцкагаабшарніцкага землеўладаньня, роўных правоў усіх народаў краю. У час бою з казакамі [[7 жніўня]] [[1864]] году Ўрублеўскі быў пасечаны шаблямі.
Крыху падлячыўшыся, ён эмігрыраваў у [[Францыя|Францыю]]. У [[Парыж]]ы кіраваў дэмакратычнымі арганізацыямі беларуска-польскіх эмігрантаў. Калі [[18 сакавіка]] [[1871]] у Францыі адбылася рэвалюцыя і быў створаны першы ў гісторыі чалавецтва рабочы ўрад [[Парыская камуна]], Урублеўскі, як і многія іншыя яго суайчыньнікі, актыўна падтрымаў рэвалюцыйныя памкненьні парыжан. У гэтым выступленьні ён бачыў «''сацыяльную рэвалюцыю, якая пры посьпеху можа перавярнуць увесь парадак, што існуе цяпер у Эўропе...''». У званьні палкоўніка (атрымаў напярэдадні паўстаньня) Урублеўскі прапанаваў камунарам свае паслугі і плян ваенных дзеяў. Неўзабаве яму было прысвоена званьне генэрала і ён узначаліў адну з трох рэвалюцыйных армій, якая абараняла паўднёвую частку Парыжа. У баях Урублеўскі паказаў сябе ўмелым, разважлівым і прадбачлівым палкаводцам і змагаўся на чале арміі да апошняга дня існаваньня Парыскай камуны. Вэрсальцы завочна прыгаварылі яго да пакараньня сьмерцю. З фальшывым пашпартам Урублеўскі пераехаў у [[Вялікая Брытанія|Вялікую Брытанію]], дзе блізка пазнаёміўся з [[Карл Маркс|Карлам Марксам]] і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам Энгельсам]]. У гэты ж час здароўе яго ў выніку шматлікіх раненьняў моцна пахіснулася, яму зь цяжкасьцю ўдалося пазьбегнуць ампутацыі рукі.
 
Крыху падлячыўшыся, ён эмігрыраваў у [[Францыя|Францыю]]. У [[Парыж]]ы кіраваў дэмакратычнымі арганізацыямі беларуска-польскіх эмігрантаў. Калі [[18 сакавіка]] [[1871]] угоду ў Францыі адбылася рэвалюцыя і быў створаны першы ў гісторыі чалавецтва рабочы ўрад [[Парыская камуна]], Урублеўскі, як і многія іншыя яго суайчыньнікі, актыўна падтрымаў рэвалюцыйныя памкненьні парыжан. У гэтым выступленьні ён бачыў «''сацыяльную рэвалюцыю, якая пры посьпеху можа перавярнуць увесь парадак, што існуе цяпер у Эўропе...''». У званьні палкоўніка (атрымаў напярэдадні паўстаньня) Урублеўскі прапанаваў камунарам свае паслугі і плян ваенных дзеяў. Неўзабаве яму было прысвоенаатрымаў званьне генэрала і ён узначаліў адну з трох рэвалюцыйных армій, якая абараняла паўднёвую частку Парыжа. У баях Урублеўскі паказаў сябе ўмелым, разважлівым і прадбачлівым палкаводцам і змагаўся на чале арміі да апошняга дня існаваньня Парыскай камуны. Вэрсальцы завочна прыгаварылівыраклі яго да пакараньня сьмерцю. З фальшывым пашпартам Урублеўскі пераехаў у [[Вялікая Брытанія|Вялікую Брытанію]], дзе блізка пазнаёміўся з [[Карл Маркс|Карлам Марксам]] і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам Энгельсам]]. У гэты ж час здароўе яго ў выніку шматлікіх раненьняў моцна пахіснулася, яму зь цяжкасьцю ўдалося пазьбегнуць ампутацыі рукі.
Падлячыўшыся ў бальніцы [[Лёнданскі ўнівэрсытэт|Лёнданскага ўнівэрсытэту]], Урублеўскі ўступіў у [[I Інтэрнацыянал]]. У кастрычніку [[1871]] году яго абралі чальцом Генэральнай рады I Інтэрнацыянала, сакратаром-карэспандэнтам для [[Польшча|Польшчы]]. Ідэі Інтэрнацыянала Ўрублеўскі прапаведаваў у эмігранцкай арганізацыі «Люд польскі», створанай у [[Лёндан]]е па яго ініцыятыве. У [[1871]]—[[1872]] гадах Урублеўскі быў старшынём судовай («трацейскай») камісіі, якая разьбірала канфлікты паміж чальцамі I Інтэрнацыянала. Пасьля распаду I Інтэрнацыянала і арганізацыі «Люд польскі» ([[1876]]) Урублеўскі перабраўся ў [[Жэнэва|Жэнэву]]. У [[1878]] годзе ён нелегальна прыяжджаў у [[Расея|Расею]] ([[Адэса]], [[Пецярбург]]), сустракаўся з [[народнікі-землявольцы|народнікамі-землявольцамі]]. Калі францускі ўрад абвясьціў амністыю ўдзельнікам Парыскай камуны, у [[1885]] годзе Ўрублеўскі пераехаў у Францыю і пасяліўся ў горадзе [[Ніцца]]. У [[1901]] годзе францускі ўрад нават прызначыў яму пэнсію. Апошнія гады жыцьця ён правёў ва Ўарвілі (каля Парыжу) у хаце былога камунара земляка Г. Геншынскага. Пахаваны ў Парыжы на могілках [[Пэр-Ляшэз]], ля сьцяны Камунараў.
 
Падлячыўшыся ў бальніцылякарні [[Лёнданскі ўнівэрсытэт|Лёнданскага ўнівэрсытэту]], Урублеўскі ўступіўуступіў у [[I Інтэрнацыянал]]. У кастрычніку [[1871]] году яго абралі чальцомсябрам Генэральнай рады I Інтэрнацыянала, сакратаром-карэспандэнтам для [[Польшча|Польшчы]]. Ідэі Інтэрнацыянала Ўрублеўскі прапаведаваў у эмігранцкай арганізацыі «Люд польскі», створанай у [[Лёндан]]е пазь яго ініцыятывеініцыятывы. У [[1871]]—[[1872]] гадах1871—1872 Урублеўскігадох быў старшынём судовай («трацейскай») камісіі, якая разьбірала канфлікты паміж чальцамісябрамі I Інтэрнацыянала. ПасьляПа распадураспадзе I Інтэрнацыянала і арганізацыі «Люд польскі» ([[1876]] год) Урублеўскі перабраўся ў [[Жэнэва|Жэнэву]]. У [[1878]] годзе ён нелегальна прыяжджаў у [[Расея|Расею]] ([[Адэса]], [[Пецярбург]]), сустракаўся з [[народнікі-землявольцы|народнікамі-землявольцамі]]. Калі францускі ўрад абвясьціў амністыю ўдзельнікам Парыскай камуны, у [[1885]] годзе Ўрублеўскі пераехаў у Францыю і пасяліўся ў горадзе [[Ніцца]]. У [[1901]] годзе францускі ўрад нават прызначыў яму пэнсію. Апошнія гады жыцьця ён правёў ва Ўарвілі (каля Парыжу) у хаце былога камунара земляка Г. Геншынскага. Пахаваны ў Парыжы на могілках [[Пэр-Ляшэз]], ля сьцяны Камунараў.
 
== Памяць ў Беларусі ==
== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://asoby.belinter.net/cont.php?x=vw Гісторыя Беларусі. Асобы. Валеры Антоні Ўрублеўскі]
 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
 
== Літаратура ==
* Чырвінскі В., Генерал Урублеўскі: каліновец, камунар, інтэрнацыяналіст // Наша гісторыя,. №2, 2018,. сС. 16-17. ISBN 2617-2305
 
{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Урублеўскі, Валеры Антоні}}