Розьніца паміж вэрсіямі «Злучнік»

135 байтаў выдалена ,  2 гады таму
д
(шаблён з памылкамі)
 
{{Няма крыніц}}
'''Злучнік''' — часьціна [[Беларуская мова|мовы]], якая ўжываецца для сувязі слоўсловаў, частак складанага сказа і самастойных сказаў. Найбольш часта злучнікі зьвязваюць аднародныя члены й простыя сказы ў складаным. Так, у сказе <em>''Нават страціўшы зрок, абыду я паўсьвету, '''а''' да родных мясьцін шлях заўсёды знайду</em>''. ([[Пятрусь Броўка]]) злучнік '''а''' зьвязвае аднародныя члены. У сказе <em>''Абыходзілі вёсны ''’і''' зімы, ''’і''' гады за гадамі плылі</em>'' ([[Якуб Колас]]) першы злучнік ''’і''' зьвязвае аднародныя члены, а другі злучнік ''’і''' зьвязвае два простыя сказы складанага.
 
== Злучнікі падзяляюцца ==
Злучнікі падзяляюцца па:<br />
* паходжаньні;
* паходжаньню.<br />
* значэньні;
* значэньню<br />
* ўжываньні.
* ўжываньню<br />
 
=== Вытворныя і невытворныя злучнікі ===
 
Паводле паходжаньня злучнікі падзяляюцца на:<br />
* вытворныя<br />
* невытворныя<br />
Невытворныя злучнікі больш старажытнага паходжаньня: '''а''', '''але''', '''ды''', ''’і''', '''бо''' і інш. Вытворныя ўтварыліся ад іншых часьцін мовы: '''што, калі, як, быццам, затое, затым, хоць, таму што, тым часам як''' і інш.<br />
 
=== Злучальныя і падпарадкавальныя злучнікі ===
 
Паводле значэньня злучнікі падзяляюцца на:<br />
* злучальныя<br />
* падпарадкавальныя<br />
Злучальныя злучнікі раўнапраўныя адзінкі &mdash; члены сказа і простыя сказы складанага сказа: <em>''Яшчэ цьвіце ''’і''' дзяцельнік, ''’і''' мята, '''а''' плечы зводзіць першым халадком</em>''. ([[С. Грахоўскі]]) У гэтым сказе злучнік ''’і''' зьвязвае аднародныя члены, злучнік '''а''' &mdash; два простыя сказы ў складаным. <em>''Амэрыка! Я ў твой народ ''’і''' ў сэрца твае веру, '''ды''' многа дзьме сьцюдзёных тут вятроў</em>''. ([[Пімен Панчанка]]) Злучнік ''’і''' зьвязвае аднародныя члены, злучнік '''ды''' &mdash; простыя сказы ў складаным.<br />
Падпарадкавальныя злучнікі служаць для сувязі нераўнапраўных адзінак будовы сказа. Яны звычайна ў складаным сказе зьвязваюць простыя сказы, зь якіх адзін падпарадкоўваецца другому: <em>'''''Каб''' самому блізка ўбачыць неба,'''каб''' запомніць родную зямлю, навучыцца самастойна трэба маладому лётаць жураўлю</em>''. ([[Анатоль Вярцінскі]]) Злучнік '''каб''' зьвязвае два даданыя сказы з галоўным.<br />
 
=== Адзіночныя, паўторныя і парныя злучнікі ===
паводле ўжываньня злучнікі падзяляюцца на:<br />
* адзіночныя<br />
* паўторныя<br />
* парныя<br />
Адзіночныя злучнікі ўжываюцца ў сказе адзін раз для сувязі адзінападобных (аднолькавых) членаў і частак складанага сказа. Да іх адносяцца злучнікі ''’і, а, але, ды''' і інш.<br />
Паўторныя злучнікі паўтараюцца пры кожным аднародным члене ці простым сказе ў складаным. Злучнік '''то &mdash; то, ці то &mdash; ці то, ні &mdash; ні, ня то &mdash; ня то''' ўжываюцца толькі як паўторныя: <em>'''''Ні''' лясоў, '''ні''' гор абапал, толькі сьнег ды сьнег бясконца</em>''. ([[А. Звонак]])<em>'' '''То''' глябіня, '''то''' раптам мель, '''то''' сівер люты, '''то''' агонь...</em>'' ([[Пятрусь Броўка]]) Злучнік ''’і, або, ці, ды, каб, што, як''' і інш. ўжываюцца як адзіночныя і як паўторныя.<br />
Парныя злучнікі &mdash; гэта спалучэньні з двух ці больш слоўсловаў: '''ня толькі &mdash; але і, калі &mdash; то, як &mdash; так і, хоць і &mdash; але''' і інш.<br />
 
== Адрозьненьне злучніка ад іншых часьцін мовы ==
 
Злучнікі '''што, чым''' трэба адрозьніваць ад аднагучнага адноснага займеньніка '''што''' (у творным склоне '''чым'''), які ня толькі зьвязвае даданы сказ з галоўным, але зьяўляецца членам сказа. Параўнайце:<br />
<em>''Вось так часам яно бывае, '''што''' мы ў сумятлівым жыцьці мінаем і не заўважаем красы сваіх родных мясьцін</em>''. ([[М .Хведароўскі]])<br />
<em>''Я ўспамінаю сыраежкі, '''што''' мы на вогішчы пяклі.</em>''([[Пятрусь Броўка]]) У першым сказе '''што''' &mdash; злучнік, у другім '''што''' &mdash; адносны займеньнік, дапаўненьне.<br /><em>'''''Чым''' дакучліва бурчаць, лепей памаўчаць</em>''. (Народная прыказка) <em>'''''Чым''' хата багата, тым і рада</em>''. (Народная прыказка) У першым сказе '''чым''' &mdash; злучнік, у другім сказе '''чым''' &mdash; адносны займеньнік, дапаўненьне.<br />
Злучнік '''затое''' трэба адрозьніваць ад указальнага займеньніка '''тое''' і прыназоўніка '''за (за тое)'''. Параўнайце:<br />
<em>''Удзень сьвяціла сонца і нават было горача, '''затое''' ноччу дацінаў холад</em>''. ([[Міхась Лынькоў]]) <em>''Чаго было чапляцца '''за тое''', што на век адышло, сплыло ў нябыт</em>''. ([[Іван Мележ]]) У першым сказе '''затое''' &mdash; злучніке, у другім '''за тое''' &mdash; займеньнік з прыназоўнікам, у сказе выступае дапаўненьнем.<br />
 
 
 
[[Катэгорыя:Часьціны мовы]]
27 835

зьменаў