Розьніца паміж вэрсіямі «Эстонія»

6080 байтаў дададзена ,  1 год таму
крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Estonia?oldid=835787894
д (+Спасылка)
(крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Estonia?oldid=835787894)
|ТыпУраду = [[Парлямэнцкая рэспубліка]]
|ПасадыКіраўнікоў = [[Прэзыдэнт Эстоніі|Прэзыдэнт]]<br />[[Прэм’ер-міністар Эстоніі|Прэм’ер-міністар]]
|ІмёныКіраўнікоў = [[Керсьці Кальюлайд]]<br />Тааві[[Юры РыйвасРатас]]
|Плошча = 45 227
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 132129
|АдсотакВады = 4,45%
|ГодАцэнкіНасельніцтва = 2014
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 154151
|Насельніцтва = {{Рост}} 1 315318 819705 (2018)<ref>[httphttps://www.stat.ee/mainstat-population-at-beginning-of-indicatorsyear Афіцыйная ацэнка]</ref>
|ШчыльнасьцьНасельніцтва = 2928
|ЭтнічныСклад = {{Просты сьпіс|
* 6968,18% [[эстонцы]]<sup>b</sup>
* 2425,81% [[расейцы]]
* 1,78% [[украінцы]]
* 1,0,9% [[беларусы]]
* 0,6% [[фіны]]
* 2,8% іншыя}} (2017)<ref>{{Спасылка|аўтар = |імя = |прозьвішча = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 9 чэрвеня 2017|url = http://www.stat.ee/34267|загаловак = Rahvaarv rahvuse järgi, 1. jaanuar, aasta|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[Дэпартамэнт статыстыкі Эстоніі|Statistikaamet]]|дата доступу = 14 красавіка 2018|мова = et|копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>
* 0,2% [[жыды]]
* 0,2% [[латышы]]
* 0,1% [[немцы]]
* 2,7% іншыя}}
|КанфэсійныСклад =
|Пісьменнасьць =
|ГодАцэнкіСУП = 20152018
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 10143
|СУП = $27,41028 672 млрд
|СУПНаДушуНасельніцтва = $2021 571964
|Валюта = [[Эўра]]
|КодВалюты = EUR
|Дадаткі =
}}
'''Эсто́нія''' ({{мова-et|{{Праслухаць|en-us-Estonia.ogg|Eesti}}}}), афіцыйна ''Эсто́нская Рэспу́бліка'', ({{мова-et|Eesti Vabariik|скарочана}}, {{IPA|[ˈeːsti ˈʋɑbɑriːk]}}) — краіна ў [[Паўночная Эўропа|паўночнай Эўропе]] на ўзьбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. На поўначы амываецца [[Фінскі заліў|Фінскай затокай]], на захадзе — [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]; на поўдні Эстонія мяжуе з [[Латвія]]й, на ўсходзе з [[Расея]]ю, а таксама мае марскую мяжу зь [[Фінляндыя]]й на поўначы і [[Швэцыя]]й на захадзе.
 
Тэрыторыю Эстоніі, акрамя матэрыковае часткі, складаюць яшчэ 2222 астравы ў Балтыйскім моры<ref>{{Спасылка|аўтар = Matthew Holehouse.|імя = Matthew|прозьвішча = Holehouse|аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 28 жніўня 2015|url = https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html|загаловак = Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[The Telegraph]]|дата доступу = 14 красавіка 2018|мова = en|копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref> агульнай плошчай 45 227 км² (зь іх 42 388 км² сушы). Клімат — [[Вільготны кантынэнтальны клімат|вільготна-кантынэнтальны]].
 
Эстонія — дэмакратычная [[парлямэнцкая рэспубліка]], падзеленая на [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Эстоніі|пятнаццаць паветаў]]; сталіца і найбольшы горад — [[Талін]]. З насельніцтвам 1,3 мільёны Эстонія ёсьць адной з найменш населеных краінаў [[Эўразьвяз]]у, [[Эўразона|Эўразоны]], [[НАТО]] і [[Шэнгенская зона|Шэнгенскае зоны]]. [[Эстонцы]] належаць да [[Прыбалтыйска-фінскія народы|фінскіх народаў]], а [[эстонская мова]] — да [[Фіна-вугорскія мовы|фіна-вугорскай групы]], набліжаная да [[Фінская мова|фінскай]] і [[Саамскія мовы|саамскіх моваў]] і аддалена павязаная з [[Вугорская мова|вугорскай]].
 
== Адміністрацыйны падзел ==
[[Файл:Estonia counties.png|міні|300пкс|Адміністрацыйны падзел Эстоніі]]
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Эстоніі}}
<imagemap>
 
Файл:Eesti maakonnad 2006 blue.svg|350пкс|справа|Акругі Эстоніі
poly 149 174 230 291 137 327 40 263 [[Хіюмаа]]
poly 197 110 338 228 338 319 263 375 203 242 [[Ляэнэмаа]]
poly 225 294 271 387 233 585 38 511 21 363 [[Саарэмаа]]
poly 534 33 567 172 515 174 492 245 421 185 342 240 246 141 [[Хар’юмаа]]
poly 531 35 567 168 514 176 572 197 569 221 594 244 597 263 666 247 693 192 670 170 666 85 [[Ляэнэ-Вірумаа]]
poly 669 77 667 170 693 192 665 246 704 273 805 244 874 107 [[Іда-Вірумаа]]
poly 340 240 422 185 490 246 475 314 443 318 433 308 374 323 338 322 [[Рапламаа]]
poly 270 375 337 318 373 327 433 307 486 314 477 352 453 361 449 408 484 421 446 495 345 546 [[Пярнумаа]]
poly 476 309 515 173 573 197 569 223 594 243 596 275 546 317 505 340 484 335 491 313 [[Ярвамаа]]
poly 454 365 479 348 482 334 505 338 545 319 597 366 602 479 591 454 560 462 527 507 458 486 487 418 445 401 [[Вільяндзімаа]]
poly 597 367 546 316 597 265 665 246 707 274 735 310 684 344 [[Йыгевамаа]]
poly 600 365 676 347 748 300 809 443 731 412 662 452 637 439 591 461 [[Тартумаа]]
poly 525 512 556 461 637 442 662 453 658 495 632 501 652 588 622 598 [[Валгамаа]]
poly 656 492 660 452 732 412 806 445 840 514 756 522 753 501 [[Пыльвамаа]]
poly 634 502 659 493 756 502 756 521 816 524 765 612 654 619 [[Вырумаа]]
</imagemap>
Эстонія мае ў сваім складзе 15 адміністрацыйных адзінак — акругаў:
 
* [[Вільяндзімаа|Акруга Вільяндзі]] (''Viljandimaa'')
* [[Вырумаа|Акруга Выру]] (''Võrumaa'')
 
Воласьці падзяляюцца на [[Муніцыпалітэты Эстоніі|муніцыпалітэты]] двух тыпаў: [[Сьпіс гарадоў Эстоніі|месты]] (''linn'') і [[Воласьці Эстоніі|воласьці]] (''vald''). Пасьля адміністрацыйнай рэформы ў краіна налічваецца 79 муніцыпалітэтаў, зь іх 14 мескіх і 65 валасных. Воласьці маюць [[самакіраваньне]].
 
== Геаграфія ==
[[Файл:En-map.png|справа|Мапа Эстоніі]]
 
Эстонія ляжыць на ўсходнім узьбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] на паўночна-ўсходняй частцы ўсходне[[Усходне-Эўрапейская плятформа|Ўсходне-эўрапейскае плятформы]], між 57,3° і 59,5 ґрадусамі° паўночнае шырыні; і 21,5° і 28,1 ґрадусамі° заходняе даўжыні. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — усяго 50 мэтраў. [[Скрайнія пункты Эстоніі#Паводле вышыні|Найвышэйшы пункт Эстоніі]] — [[Суур Мунамяґі]] на паўднёвым усходзе краіны (318 м).
 
Прыродныя рэсурсы Эстоніі складаюць [[гаручыя лупнякі]] (або кукэрсыт) і [[вапняк]]. На 2012 г. 52 % земляў Эстоніі былі пад лясамі, што рабіла краіну 2-й у Эўропе па ступені лясістасьці<ref name="з"/>. Найбольш распаўсюджаныя дрэвы — [[хвоя]], [[елка]] і [[бяроза]]. Эстонія мае больш за [[Сьпіс азёраў Эстоніі|1400 азёраў]] (большая частка зь якіх вельмі малыя, самае вялікае — возера [[Пэйпсі (возера)|Пэйпсі]] — мае 3555 км²), шматлікія балоты, і ўзьбярэжжа даўжынёю 3794 км з шматлікімі затокамі, пралівамі, бухтамі. Найдаўжэйшыя рэкі — [[Выганду (рака)|Выганду]] (162 км), [[Пярну (рака)|Пярну]] (144 км) і [[Пылтсамаа (рака)|Пылтсамаа]] (135 км)<ref name="worldinfo">{{Спасылка|аўтар = |імя = |прозьвішча = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia|загаловак = Estonia Information - Page 1|фармат = |назва праекту = World InfoZone|выдавец = |дата доступу = 14 красавіка 2018|мова = en|копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>. Колькасьць выспаўастравоў разам з выспамі раўняеццаскладае прыкладна 15002355, самыя вялікія (якія таксама зьяўляюцца асобнымі акругамі) — [[Саарэмаа]] і [[Хіюмаа]].
 
Эстонія знаходзіцца ў пераходнай зоне між [[Марскі клімат|марскім]] і [[Кантынэнтальны клімат|кліматам]]. Чатыры пары году маюць прыкладна аднолькавую працягласьць. Найцяплейшы месяц — ліпень (сярэдняя тэмпэратура 16,3—18,1 °C), найхаладнейшы — люты (-3,5—-7,6 °C). Сярэднегадавая тэмпэратура — 6 °C<ref name="EMHI">{{Спасылка|аўтар = |імя = |прозьвішча = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/ohutemperatuur/#keskm_ohut|загаловак = Keskmine õhutemperatuur (°C) 1981—2010|фармат = |назва праекту = Kliimanormid|выдавец = Riigi Ilmateenistus|дата доступу = 14 красавіка 2018|мова = et|копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>. Сьнег звычайна ляжыць зь сярэдзіны сьнежня да канца сакавіка.
Найвышэйшы пункт Эстоніі — [[Суур Мунамяґі]] на паўднёвым усходзе краіны (318 м).
 
== Эканоміка ==
Амаль семдзясят адсоткаў насельніцтва складаюць этнічныя [[эстонцы]], астатнія — пераважна [[расейцы]], якія жывуць галоўным чынам у прамысловым паўночным рэґіёне краіны ці ў сталіцы Таліне. Таксама маецца невялікая ґрупа этнічных [[фіны|фінаў]].
 
Паводле перапісу ад 2011 году, этнічны склад Эстоніі наступны<ref>{{Спасылка|аўтар = |імя = |прозьвішча = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 17 верасьня 2012|url = http://www.stat.ee/64310?parent_id=39113|загаловак = PHC 2011: people of 192 ethnic nationalities live in Estonia|фармат = |назва праекту = Population and Housing Census|выдавец = Statistics Estonia|дата доступу = 14 красавіка 2018|мова = en|копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>:
Паводле перапісу ад 2002 году, этнічны склад Эстоніі наступны:
* 6768,97% [[эстонцы]]
* 2524,68% [[расейцы]]
* 2,1,7% [[украінцы]]
* 10,29% [[беларусы]]
* 0,96% [[фіны]]
* 23,3% іншыя
 
На травень 2012 году ў Эстоніі было 1,364 млн жыхароў, зь іх 68,5 % — эстонцаў і 1,2 % — беларусаў<ref name="з"/>.
107 765

зьменаў