Вайна на Пірэнэйскім паўвостраве: розьніца паміж вэрсіямі

афармленьне
(афармленьне)
|Выява = El dos de mayo de 1808 en Madrid.jpg
|Подпіс да выявы =
|Дата = [[2 траўня]] [[1808]] [[17 красавіка]] [[1814]]
|Месца = [[Гішпанія]], [[Партугалія]]
|Прычына =
|Вынік = перамога антыфранцускай кааліцыі
|Тэрытарыяльныя зьмены =
 
|Супернік1 = [[Файл:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px|border]] [[Гішпанская імпэрыя|Гішпанія]]<br />[[Файл:Flag Portugal (1707).svg|22px|border]] [[Партугальская імпэрыя|Партугалія]]<br />[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] [[Вялікабрытанія]]
|Супернік2 = [[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Француская імпэрыя|Францыя]] <br />[[Файл:OrzelekPoniatowski.jpg|border|22px]] [[Польскія легіёны]]
|Супернік3 =
|Супернік4 =
 
|Камандуючыя1 = [[Файл:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px|border]] [[Францыска Хавіер Кастаньнёс]]<br />[[Файл:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px|border]] [[Хосэ дэ Палафокс і Мэлсі]]<br />[[Файл:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px|border]] [[Грэгорьё Гарсія дэ ла Куэста]]<br />[[Файл:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px|border]] [[Хоакуін Блэйк]]<br />[[Файл:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px|border]] [[Мігэль Рікардо дэ Алява]]<br />[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] [[Артур Ўэслі Вэлінгтан]]<br />[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] [[Джон Мор]] † <br />[[Файл:Flag Portugal (1707).svg|22px|border]] [[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] [[Ўільлям Бэрэсфорд]]<br />[[Файл:Flag Portugal (1707).svg|22px|border]] [[Бэрнардыно Фрэйр]] †
|Камандуючыя2 = [[Файл:Escudo de armas de José I Toison Legion de Honor y Cetros.svg|15px]] [[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Жазэ I Банапарт]]<br />[[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Напалеон I Банапарт]]<br />[[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Нікаля Жан дэ Д’ё Сульт]]<br />[[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Андрэ Масэна]]<br />[[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Люі Габрыель Сюшэ]]<br />[[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Адольф Эдуард Казімер Жазэф Март’е]] <br />[[Файл:Flag of France.svg|22px|border]] [[Мішэль Нэй]]
|Камандуючыя3 =
|Камандуючыя4 =
 
|Сілы1 = 383 819
|Сілы2 = 391 100
|Сілы3 =
|Сілы4 =
 
|Страты1 =
|Страты2 =
|Страты3 =
|Страты4 =
 
|Агульныя страты = 774 839
|Дадаткі =
}}
'''ГішпанаГішпанска-француская вайна''' ('''вайна на Пірэнэйскім паўвостраве''') была галоўнымгалоўны канфліктамканфлікт на тэрыторыі [[Пірэнэйскі паўвостраў|Ібэрыйскага паўвострава]] падчас [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]]. Саюз [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Партугалія|Партугаліі]] й [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ваяваў супраць [[Француская імпэрыя|Напалеонаўскай Францускай імпэрыі]].
 
Вядома й іншая назва гэтае вайны — '''вайна за незалежнасьць Гішпаніі''' ''({{мова-es|Guerra de la Independencia Espanola}})''. У расейскай і савецкай гістарыяґрафіі вайну часам завуць '''Гішпанскай рэвалюцыяй 1808—1814 гадоў'''.
'''Гішпана-француская вайна''' ('''вайна на Пірэнэйскім паўвостраве''') была галоўным канфліктам на тэрыторыі [[Пірэнэйскі паўвостраў|Ібэрыйскага паўвострава]] падчас [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]]. Саюз [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Партугалія|Партугаліі]] й [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ваяваў супраць [[Француская імпэрыя|Напалеонаўскай Францускай імпэрыі]].
 
Вайна доўжылася з [[1808]] году, гэта значыць з захопам французамі Гішпаніі й да [[1814]] году — году паразы Францыі.
Вядома й іншая назва гэтае вайны — '''вайна за незалежнасьць Гішпаніі''' ''({{мова-es|Guerra de la Independencia Espanola}})''. У расейскай і савецкай гістарыяґрафіі вайну часам завуць '''Гішпанскай рэвалюцыяй 1808—1814'''.
 
Вайна доўжылася з [[1808]] году, гэта значыць з захопам французамі Гішпаніі й да [[1814]] году — году паразы Францыі.
 
== Статыстыка Вайны на Пірэнэйскім паўвостраве ==
 
== Статыстыка Вайнывайны на Пірэнэйскім паўвостраве ==
{| border=2 cellpadding="4" cellspacing="1" class="wikitable sortable" style="text-align: right"
|-
 
== Вынікі ==
Вызваленчая барацьба ў Гішпаніі стала аднае з першых нацыянальных войнаў і адным з першых зьяўленьняў вялікіх [[Партызанская вайна|партызанскіх рухаў]]. Хоць падчас францускае акупацыі французы зьнішчылі гішпанскую адміністрацыю, якая раскалолася на правінцыйныя [[Хунта|хунты]] (у [[1810]] годзе ў адроджаны нацыянальны ўрад умацаваўся ў [[Кадыс]]е) і апынулася не ў стане набіраць, навучаць, ці абсталёўваць эфэктыўнае войска, аднак няздольнасьць Напалеона супакоіць народ Гішпаніі дазволіла гішпанскім, брытанскім і партугальскім сілам заставацца ў Партугаліі й даймаць францускія сілы на межах, а гішпанскім [[партызан]]ам зьнішчаць [[акупант]]аў у самай Гішпаніі. Дзейнічаючы ўзгоднена, рэгулярныя й нерэгулярныя сілы саюзьнікаў прадухілілі падначаленьне мяцежных гішпанскіх правінцыяў.
Гады баёў у Гішпаніі паступова выматалі Напалеона й ягонае [[Вялікае войска|Вялікае Войска]]. Хоць францускія войскі нярэдка перамагалі ў бою, іх лініі паведамленьня былі часьцяком перарэзаны партызанскімі атрадамі, што абцяжарвала баявыя дзеяньні. Хоць французы разбілі гішпанскае войска й адсунулі яе да меж, яна не была зьнішчана й працягвала ваяваць. У [[1812]] годзе, калі Францыя сур’ёзна саслабла падчас [[Вайна 1812 году|уварваньня ў Расею]], злучаныя саюзныя войскі пад камандаваньнем [[Артур Ўэслі Вэлінгтан|Вэлінґтана]] пачалі прасоўвацца ўглыб Гішпаніі. Вызваліўшы [[Мадрыд]], яны перасьледвалі маршала [[Нікаля Жан дэ Д’ё Сульт|Сульта]] з яго войскам падчас адыходу яго праз [[Пірэнэі]] ў Францыю на працягу зімы [[1813]] году.
 
Вайна й рэвалюцыя супраць акупантаў прывяла да прыняцьця [[Канстытуцыя Гішпанія 1812 году|Канстытуцыі Гішпаніі 1812 году]], пасьля сталае краевугольным каменем эўрапейскага [[лібэралізм]]у. Цяжар вайны зьнішчыў сацыяльную й эканамічную базу Гішпаніі ды Партугаліі, адкрыўшы шлях у эпоху сацыяльных беспарадкаў, палітычнае нестабільнасьці й эканамічнага застою. Спусташальныя [[Грамадзянская вайна|грамадзянскія войны]] паміж лібэральнымі й [[Абсалютная манархія|абсалютыскімі]] [[Фракцыя (палітыка)|фракцыямі]], пачатак якім паклалі атрады, якія прайшлі падрыхтоўку на гэтай вайне, працягваліся ў [[Пірэнэйскі паўвостраў|Ібэрыі]] аж да [[1850-я гады|1850-х гадоў]]. КрызысКрызіс, выкліканы ўзрушэньнямі ад уварваньня й рэвалюцыі, садзейнічаў здабыцьцю незалежнасьці большасьці [[Калёніі Гішпаніі|калёніяў Гішпаніі ў Амэрыцы]] й аддзяленьню [[Бразылія|Бразыліі]] ад Партугаліі.
Вызваленчая барацьба ў Гішпаніі стала аднае з першых нацыянальных войнаў і адным з першых зьяўленьняў вялікіх [[Партызанская вайна|партызанскіх рухаў]]. Хоць падчас францускае акупацыі французы зьнішчылі гішпанскую адміністрацыю, якая раскалолася на правінцыйныя [[Хунта|хунты]] (у [[1810]] годзе ў адроджаны нацыянальны ўрад умацаваўся ў [[Кадыс]]е) і апынулася не ў стане набіраць, навучаць, ці абсталёўваць эфэктыўнае войска, аднак няздольнасьць Напалеона супакоіць народ Гішпаніі дазволіла гішпанскім, брытанскім і партугальскім сілам заставацца ў Партугаліі й даймаць францускія сілы на межах, а гішпанскім [[партызан]]ам зьнішчаць [[акупант]]аў у самай Гішпаніі. Дзейнічаючы ўзгоднена, рэгулярныя й нерэгулярныя сілы саюзьнікаў прадухілілі падначаленьне мяцежных гішпанскіх правінцыяў.
Гады баёў у Гішпаніі паступова выматалі Напалеона й ягонае [[Вялікае войска|Вялікае Войска]]. Хоць францускія войскі нярэдка перамагалі ў бою, іх лініі паведамленьня былі часьцяком перарэзаны партызанскімі атрадамі, што абцяжарвала баявыя дзеяньні. Хоць французы разбілі гішпанскае войска й адсунулі яе да меж, яна не была зьнішчана й працягвала ваяваць. У [[1812]], калі Францыя сур’ёзна саслабла падчас [[Вайна 1812 году|уварваньня ў Расею]], злучаныя саюзныя войскі пад камандаваньнем [[Артур Ўэслі Вэлінгтан|Вэлінґтана]] пачалі прасоўвацца ўглыб Гішпаніі. Вызваліўшы [[Мадрыд]], яны перасьледвалі маршала [[Нікаля Жан дэ Д’ё Сульт|Сульта]] з яго войскам падчас адыходу яго праз [[Пірэнэі]] ў Францыю на працягу зімы [[1813]] году.
Вайна й рэвалюцыя супраць акупантаў прывяла да прыняцьця [[Канстытуцыя Гішпанія 1812 году|Канстытуцыі Гішпаніі 1812 году]], пасьля сталае краевугольным каменем эўрапейскага [[лібэралізм]]у. Цяжар вайны зьнішчыў сацыяльную й эканамічную базу Гішпаніі ды Партугаліі, адкрыўшы шлях у эпоху сацыяльных беспарадкаў, палітычнае нестабільнасьці й эканамічнага застою. Спусташальныя [[Грамадзянская вайна|грамадзянскія войны]] паміж лібэральнымі й [[Абсалютная манархія|абсалютыскімі]] [[Фракцыя (палітыка)|фракцыямі]], пачатак якім паклалі атрады, якія прайшлі падрыхтоўку на гэтай вайне, працягваліся ў [[Пірэнэйскі паўвостраў|Ібэрыі]] аж да [[1850-я гады|1850-х гадоў]]. Крызыс, выкліканы ўзрушэньнямі ад уварваньня й рэвалюцыі, садзейнічаў здабыцьцю незалежнасьці большасьці [[Калёніі Гішпаніі|калёніяў Гішпаніі ў Амэрыцы]] й аддзяленьню [[Бразылія|Бразыліі]] ад Партугаліі.
 
== Крыніцы ==
{{ЗноскіКрыніцы}}
 
== Літаратура ==
* Урланис Б. Ц. ''Войны и народонаселение Европы''. — Москва., 1960.
* Bodart G. ''Losses of life in modern wars. Austria-Hungary; France''. — London., 1916.
 
== Глядзіце таксама ==
 
* [[Напалеон Банапарт]]
* [[Гішпанская імпэрыя]]
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://csforester.narod.ru/gfb/peninsula/indexbook.htm Вайна на Пірэнэйскім паўвостраве 1807—1814 гг. — Грэгары Фрымонт-Барнс]
 
160 610

зьменаў