Розьніца паміж вэрсіямі «Вістычы»

5008 байтаў дададзена ,  3 гады таму
дапаўненьне, выява, стыль
д (артаграфія)
(дапаўненьне, выява, стыль)
|Статус = аграгарадок
|Назва ў родным склоне = Вістычаў
|Назва па-расейску = Вистычи
|Трансьлітараваная назва = Vіstyčy
|Герб =
|СААТА =
|Выява = Vistyčy. Вістычы (2007).jpg
|Апісаньне выявы = Колішні касьцёл [[цыстэрцыяны|цыстэрцыянаў]]Касьцёл (пабудаваныСьвятой ўСоф'і 1678і годзекляштар цыстэрыянаў (Вістычы)|Колішні касьцёл цыстэрцыянаў]]
|Шырата градусаў = 52
|Шырата хвілінаў = 12
|Сайт =
}}
'''Ві́стычы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 89.</ref> '(таксама ''Выстычы'''<ref>[http://euroradio.fm/report/gistarychnaya-veska-pad-brestam-mae-4-afitsyinykh-nazvy-fota-111664 Гістарычная вёска пад Брэстам мае 4 афіцыйных назвы], [[Эўрарадыё]]</ref>) — [[аграгарадок|вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лясная (рака)|Лясной]]. Уваходзяць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавету]] [[Берасьцейскі раён|Берасьцейскага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Насельніцтва 687 чал. (2009). Знаходзяцца за 12 км на поўнач ад [[Берасьце|Берасьця]].
 
Вістычы — старажытная вёска на [[Берасьцейскі павет|гістарычнай Берасьцейшчыне]]. Да нашага часу тут захаваліся [[барока]]выя [[Касьцёл Сьвятой Соф'і і кляштар цыстэрыянаў|колішні касьцёл Сьвятой Соф'і]] зў мэмарыяльнайстылі калёнай[[барока]] пры [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зьнішчаным уладамі Расейскай імпэрыі кляштары цыстэрыянаў]] і мэмарыяльная калёна, помнікі архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўсявылучаліся палац Ягмінаўі капліца-пахавальня ([[клясыцызм]], XVIII ст.), [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваныя савецкімі ўладамі]].
 
== Гісторыя ==
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Упершыню згадваецца ў 1471 годзе. У Вістычах месьцілася сядзіба роду Ягмінаў (створана ў XVIII ст.), якая ўключала сядзібны дом, капліцу-пахавальню і парк. Сядзіба была зьнішчана пасьля 1939 году.
Упершыню Вістычы ўпамінаюцца ў 1471 годзе як уладаньне Выганоўскіх у [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскім павеце]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]. У XVI ст. маёнтак перайшоў да маршалка дворнага і старосты берасьцейскага [[Юры Ільлініча|Ю. Ільлініча]], пазьней — [[Тышкевічы|Тышкевічаў]].
 
У 1678 годзе<ref>[http://www.cistopedia.org/index.php?id=6688&L=0 Vistytis //], CISTOPEDIA - Encyclopædia Cisterciensis]</ref> з фундацыі [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] у Вістычах паўстаўзбудавалі касьцёл кляштар і касьцёлкляштар [[цыстэрцыяны|цыстэрцыянаў]]. Кляштар быў зачынены расейскімі ўладамі ў [[1832]], а ў [[1866]] касьцёл быў перададзены праваслаўным. Царква была названа ў гонар Узвышэньня Сьвятога Крыжа і пераабсталявана ў адпаведнасьці з патрэбамі бізантыйскай традыцыі (створаны іканастас). Храм дзейнічае, зьяўляецца помнікам архітэктуры рэспубліканскага значэньня.
 
=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
Кляштарныя пабудовы да нашых дзён не захаваліся. Засталася толькі частка старажытнага кляштарнага мура зь нішамі.
У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Вістычы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у [[Слонімская губэрня|Слонімскай]], з 1797 году — у [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], з 1801 году — у [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] губэрнях. У XIX ст. маёнтак перайшоў у валоданьне [[Шэметы|Шэметаў]]. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]], у верасьні, пры пераправе праз раку Лясную каля вёсак Вістычаў, Клейнікаў і Церабуні адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. францускіх і 1 тыс. расейскіх салдат, а вёска згарэла.
 
Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар цыстэрыянаў. На 1849 год Вістычы знаходзіліся ў валоданьні [[Грабоўскія|Грабоўскіх]]. У маёнтку была плаціна і 8 мастоў. На 1863 год у вёсцы былі карчма, вадзяны і ветраны млыны. Маёнткам валодаў П. Ягмін. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) у 1866 годзе касьцёл гвалтоўна перарабілі пад царкву Маскоўскааг Патрыярхату. У 1889—1890 гадох у вёсцы працавала народная вучэльня, дзе навучаліся 61 хлопчык і 3 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў С. Ягмін.
Недалёка ад храму, на скрыжаваньні дарог, захавалася таксама калёна, на якой некалі знаходзілася статуя Маці Божай. Сёньня на ёй аднак няма статуі, але чыноўнікамі ад культуры зьмешчана мэмарыяльная табліца з выявай Маці Божай і даволі недарэчным надпісам з памылкай: «''Калона Божай Маці. Узведзена ў XVIII стагоддзі. Сімвал гонару і Магутнасці заможных уласнікаў гэтых мясцін. Мае гістарычнаю, архітэктурную і мастацкую вартасць. Ахоўваецца дзяржавай''».
 
=== Найноўшы час ===
Паводле інфармацыі манаха-капуцына бр. Яна Фібэка, у кляштары цыстэрцыянаў існаваў таксама цудатворны абраз Маці Божай Вістыцкай, які сёньня знаходзіцца ў Польшчы.<ref>[http://radzima.org/be/fota-albom/416.html?id_gallery=9255 Царква Узвышэння Святога Крыжа]</ref>
25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вістычы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Паводле [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовы]] (1921) Вістычы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Матыкальскай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва. У гэты час тут было 3 двары.
 
У 1939 годзе Вістычы ўвайшлі ў [[БССР]]. На 1940 год у вёсцы было 5 двароў, на 1996 год — 190, на 1997 год — 170. У 2000-я гады Вістычы атрымалі афіцыйны статус [[аграгарадок|аграгарадку]].
== Насельніцтва і гаспадарка ==
* 1905 — 74 жыхары
* 1921 — 3 двары, 89 жыхароў
* 1940 — 5 двароў, 37 жыхароў
* 1959 — 105 жыхароў
* 1970 — 103 жыхары
* 1997 — 170 гаспадарак, 605 жыхароў
* 1999 — 598 жыхароў
* 2009 — 697 жыхароў<ref name="mashke">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Зьвесткі перапісу 2009 году]</ref>
 
<center><gallery widths=150 heights=150 caption="Вёска на старых здымках" perrow="4">
== Інфраструктура ==
Vistyčy. Вістычы (2.02.1916).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Соф'і і кляштар цыстэрыянаў (Вістычы)|Касьцёл]], 1916
Зь сьнежня 1949 году ў вёсцы ёсьць сельскагаспадарчае прадпрыемства, першапачаткова — калгас імя Сталіна (да сакавіка 1957), затым калгас «Расьсьвет», зь сьнежня 1969 — саўгас «Расьсьвет». У 2001 годзе саўгас ператвораны ў Камунальнае ўнітарнае сельскагаспадарчае прадпрыемства саўгас-сад «Расьсьвет». Сёньня Вістычы — аграгарадок.
Vistyčy. Вістычы (1939).jpg|Алтар, 1939
Vistyčy. Вістычы (1939)..jpg|Брама, 1939
Vistyčy. Вістычы (1939 ).jpg|Калёна, 1939
Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (14.02.1916).jpg|Сядзіба, 1916
Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (14.02.1916) .jpg|Альтанка, 1916
Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (J. Kłos, 1930).jpg|Палац, 1930
Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (1928) .jpg|Капліца-пахавальня, 1928
</gallery></center>
 
== Насельніцтва і гаспадарка ==
=== Дэмаграфія ===
* '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 74 чал.; 1921 год — 89 чал.; 1940 год — 37 чал.; 1959 год — 105 чал.; 1970 год — 103 чал.; 1996 год — 605 чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 198.</ref> 1997 год — 605 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|3-1к}} С. 100.</ref>; 1999 год — 598 чал.
* '''XXI стагодзьдзе''': 2009 год — 697 жыхароўчал.<ref name="mashke">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Зьвесткі перапісу 2009 году]</ref>
 
=== Інфраструктура ===
У Вістычах працуюць базавая школа, дом культуры, бібліятэка, пошта.
 
== Эканоміка ==
Зь сьнежня 1949 году ў вёсцы ёсьцьпрацуе сельскагаспадарчае прадпрыемства, першапачаткова — калгас імя Сталіна (да сакавіка 1957 году), затымпотым калгас «Расьсьвет», зь сьнежня 1969 году — саўгас «Расьсьвет». У 2001 годзе саўгас ператвораны ў Камунальнае ўнітарнае сельскагаспадарчае прадпрыемства саўгас-сад «Расьсьвет». Сёньня Вістычы — аграгарадок.
 
== Турыстычная інфармацыя ==
=== Выдатныя мясьціны ===
* Калёна мэмарыяльная
* [[Касьцёл Сьвятой Соф'і і кляштар цыстэрыянаў (Вістычы)|Касьцёл Сьвятой Соф'і]] (1678, цяпер царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату]])
* Парк пры сядзібе Ягмінаў
 
=== Страчаная спадчына ===
* Капліца-пахавальня (XVIII ст.)
* [[Касьцёл Сьвятой Соф'і і кляштар цыстэрыянаў (Вістычы)|Кляштар цыстэрыянаў]] (1678)
* Палац (XVIII ст.)
 
== Галерэя ==
<center><gallery widths=150 heights=150 caption="Вёска на старых здымках" perrow="4">
Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (01).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Соф'і і кляштар цыстэрыянаў (Вістычы)|Колішні касьцёл]]
Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (04).jpg|З боку апсыды
Вістычы. Драўляная званіца (02).jpg|Званіца
Вістычы. Драўляная званіца (03).jpg|Звон
</gallery></center>
 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
 
== Літаратура ==
* {{Літаратура/БелЭн|4}}
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|3-1}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==