Розьніца паміж вэрсіямі «Менскае ваяводзтва»

стыль
д (кірылічная «с»)
(стыль)
|Назва ў родным склоне = Менскага ваяводзтва
|Арыгінальная назва =
|Герб = Miensk-, Pahonia. Менск-, Пагоня (1720).jpg
|Сьцяг =
|Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] (1566−1569)<br />[[Рэч Паспалітая]] (1569−1793)
|Гімн =
|Статус =
|Колер фону герб-сьцяг =
}}
'''Ме́нскае ваяво́дзтва'''{{заўвага|{{мова-be-old|Воеводство Менское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Minscensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo mińskie|скарочана}}}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай і паўднёва-ўсходняй частцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча каля 55,5 тыс. км² (найбуйнейшаенайбольшае ваяводзтва ў краіне). Сталіца — [[места]] [[Менск]]. НайбуйнейшыяНайбольшыя месты: [[Бабруйск]], [[Мазыр]] і [[Рэчыца]].
[[Файл:RON województwo mińskie map.svg|thumb|280px|На мапе Рэчы Паспалітай]]
'''Ме́нскае ваяво́дзтва'''{{заўвага|{{мова-be-old|Воеводство Менское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Minscensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo mińskie|скарочана}}}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай і паўднёва-ўсходняй частцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча каля 55,5 тыс. км² (найбуйнейшае ваяводзтва ў краіне). Сталіца — [[места]] [[Менск]]. Найбуйнейшыя месты: [[Мазыр]] і [[Рэчыца]].
 
== Сымболіка ==
Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «''у чырвоным полі рыцар у срэбных латах і саз срэбным шчытом з залатым шасьціканцовым крыжом, які заносіць над галавой срэбны меч з залатым этэсам і скача на срэбным кані з залатым ўзбраеньнем, збруяй і вачамі; сядло чырвонае з залатой акантоўкай''»<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.heraldicum.ru/belarus/vojvod.htm | загаловак = Гербы белорусских воеводств в Великом княжестве Литовском | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.heraldicum.ru HERALDICUM] | дата = 13 кастрычніка 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref> (паводле іншых зьвестак, ''«[[Пагоня]] цялістага колеру ў белым полі»''<ref name="sgkp5">[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/339 339].</ref>).
 
Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выявай гербу [[Пагоня]] ў белым полі<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]. Менскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 288.</ref><ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]. Мінскае ваяводства // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 163.</ref><ref>Менскае ваяводства // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 198.</ref>.
 
== Гісторыя ==
З [[1599]] у Менску праз [[рок (год)|рок]], па чарзе з [[Наваградак|Наваградкам]], пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага]], кожная зь іх працягвалася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку па [[Тры Каралі (сьвята)|Трох Каралях]].
 
У [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) войскі [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавымаскоўскія]] войскі акупавалі і спустошылі значную частку тэрыторыі ваяводзтва. У [[1662]] [[Барысаўскае староства]] перайшло ў склад [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У [[1667]] у склад Рэчыцкага павету ўвайшло [[Лоеўска-Любецкае староства]] (8 тыс. км²)<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]. [http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 39.</ref>. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] ў [[1708]] войскі караля Швэцыі [[Карл XII|Карла XII]] учынілі значныя разбурэньні на абшарах ваяводзтва, асабліва ў Менскім павеце.
 
У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) страціла значную частку Рэчыцкага павету і ўлучыла ў свой склад рэшту [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У [[1775]] у зьвязку з акупацыяй усходніх ваяводзтваў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыяй]], Менскую сэсію Трыбуналу перанесьлі ў [[Горадня|Горадню]].
 
== Дэмаграфія ==
У сярэдзіне [[XVII стагодзьдзе|XVII ст.]] Менскае ваяводзтва налічвала 35 510 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) колькасьць насельніцтва складала каля 248 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 94 тыс. чал.<ref>[http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html?page=14#lnk13 Насельніцтва Беларусі ў сярэдзіне ХVІІ ст. па паветах] // {{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref>
 
Станам наНа [[1790]] рок колькасьць насельніцтва складала каля 307 тыс. чал. (шчыльнасьць 422 чал. на 1 квадратную [[Міля|мілю]])<ref name="sgkp6">[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/482 482].</ref>.
 
== Геаграфія ==
[[Файл:Miensk, Amścisłaŭ (Partie de Lithuanie, 1666).jpg|міні|Частка Менскага і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]] ваяводзтваў ([[Парыж]], [[1665]])]]
 
На поўначы межавала з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскім]] ваяводзтвамі, на захадзе — зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскім]] і [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім]] ваяводзтвамі, на поўдні зь [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскім]] і [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім]] ваяводзтвамі, на ўсходзе — з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскім ваяводзтвам]]<ref name="sgkp5"/>. Частка мяжы з Наваградзкім ваяводзтвам праходзіла ракою [[Пціч]], да яе ўтоку ў [[Прыпяць]]. На захадзе, ўздоўж ракі [[Славесна]], ішла мяжа зь Берасьцейскім ваяводзтвам.
 
[[Файл:Miensk, Amścisłaŭ, Połacak, Viciebsk (1781).jpg|міні|Менскае, [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] ваяводзтвы ([[Вэнэцыя]], [[1781]])]]
[[Ваяводзкі соймік]] праводзіўся ў Менску, тамака ж склікалася [[паспалітае рушаньне]]. У павятовых цэнтрах месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскія]], [[земскі суд|земскія]] і [[гродзкі суд|гродзкія]] суды, праходзілі [[павятовы соймік|павятовыя соймікі]].
 
МясцоваяМенская шляхта абірала шасьцёх [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Вальны сойм]] Рэчы Паспалітай, а таксама шасьцёх дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]] (тры на «рускую» і тры на «літоўскую» кадэнцыю).
 
== Ураднікі ==
== Літаратура ==
* {{Літаратура/ЭВКЛ|2}}
* {{Літаратура/ЭГБ|5}}
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}
* {{Літаратура/ЭГБ|5}}
 
{{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}}