Розьніца паміж вэрсіямі «Земнаводныя»

д
д (артаграфія)
|NCBI = 8292
}}
'''Земнаводныя''' або '''амфібіі'''<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = Амфібіі, або земнаводныя|загаловак = Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік|арыгінал = |спасылка = http://slounik.org/149625.html|адказны = |выданьне = |месца = Менск|выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя|год = 1996|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = 985-11-0067-6|тыраж = }}</ref> ({{мова-la|Amphibia}}) — адна з клясаў [[хрыбетныя|хрыбетных]] жывёлаў. Налічвае прыкладна 5 тысячтысячаў відаў. Гэта фактычна першыя наземныя хрыбетнікі, якія, праўда, яшчэ не зусім парвалі з вадзяным асяродзьдзем, падчас [[Антагенэз|індывідуальнага разьвіцьця]] яны праходзяць вадзяную стадыю, на якой маюць [[жабры]] і жывуць у вадзе, а сталыя асобіны, як дадатковы орган [[дыханьне|дыханьня]] выкарыстоўваюць пакрытую сьлізам скуру і жывуць на сушы.
 
Самыя ранніяраньнія земнаводныя эвалюцыянавалі ў [[дэвонскі пэрыяд]] ад [[лопасьцепёрыя рыбы|лопасьцепёрых рыбаў]], якія выкарыстоўвалі свае моцныя, кастлявыя рэбры як сродак перамяшчэньня на сушы<ref>[http://sci.waikato.ac.nz/evolution/AnimalEvolution.shtml#evolutionofamphibian Waikato - Evolution of amphibians]. sci.waikato.ac.nz</ref>. Земнаводныя былі галоўнымі драпежнікамі ў [[каменнавугальны пэрыяд|каменнавугальны]] й [[пэрмскі пэрыяд|пэрмскі пэрыяды]]ы<ref>[http://dinosaurs.about.com/od/otherprehistoriclife/a/prehistoric-amphibians.htm Прэгістарычныя амфібіі // Prehistoric amphibians]. About.com </ref>, але пазьней яны сутыкнуліся з канкурэнцыяй з боку іхных нашчадкаў, рэптыліяў, якія былі лепш прыстасаваныя да жыцьця на сушы. Шматлікія віды земнаводныя вымерлі падчас [[масавае пэрмскае выміраньне|масавага пэрмскага выміраньня]].
 
== Апісаньне ==
Земнаводнымі былі першыя наземныя [[хрыбетныя]], якія захоўваюць цесную сувязь з водным асяродзьдзем. Размнажаюцца ў [[вада|вадзе]], у частцы відаў, у прыватнасьці, распаўсюджанай у [[Карпаты|Карпатах]] [[Саламандра|саламандры]], вядома яйкажыванараджэньне. У працэсе індывідуальнага разьвіцьця земнаводныя праходзяць стадыю воднай [[Лічынка|лічынкі]], што дыхае [[жабры|жабрамі]]. У дарослых, акрамя [[Лёгкія|лёгкіх]], у якасьці дадатковага органа дыханьня выкарыстоўваецца [[скура]], пакрытая сьлізьзю, што таксама сьведчыць пра іхную цесную сувязь зь вільготнымі [[біятоп]]амі.
 
Усе земнаводныя праходзяць стадыю [[мэтамарфоза|мэтамарфозу]], гэта значыць, працэс пераўтварэньня воднай лічынкі ў дарослую наземную жывёлу. Гэтак жа як [[рыбы]] й [[рэптыліі]], яны працягваюць расьці на працягу ўсяго жыцьця, і неня могуць падтрымліваць тэмпэратуру цела адрознай ад тэмпэратуры навакольнага асяродзьдзя.
 
Земнаводныя паўсталі ня менш за 300 млн гадоў таму й за часы існаваньня сталі досыць распаўсюджанымі — месцы іхнага пражываньня надзвычай разнастайныя, а дыяпазон прыстасаваньня вельмі шырокі.
* [[Бясхвостыя земнаводныя|бясхвостыя]] ({{мова-la|Anura, seu Salientia|скарочана}}).
 
Усе земнаводныя зьяўляюцца важнымі кампанэнтамі [[Экасыстэма|экасыстэм]] і індыкатарамі стану асяродзьдзя. Многія зь іх зьяўляюцца аб'ектамаб’ектам промыслу. [[Рапухі]] шырока выкарыстоўваюцца ва ўсіх [[лябараторыя]]х сьвету. Удзячныя дасьледнікі паставілі ім помнікі ў [[Парыж]]ы й [[Токіё]]. Першымі касманаўтамі сярод хрыбетных таксама былі рапухі.
 
== Характарыстыка ==
Усе земнаводныя маюць гладкую тонкую [[скура|скуру]], параўнальна лёгка пранікальную для вадкасьцяў і газаў. Будова скуры характэрна для [[хрыбетныя|хрыбетных]] жывёлаў: вылучаецца шматслаёвы [[эпідэрміс]] і ўласна скура ([[корыюм]]). Скура багатая скурнымі [[залоза]]мі, якія вылучаюць сьлізь. У некаторых сьлізь можа быць атрутнай або той, якая палягчаць газаабмен. Скура зьяўляецца дадатковым органам газаабмену, таму яна забясьпечаная густой сеткай капіляраў.
 
Рагавыя ўтварэньні вельмі рэдкія, таксама рэдкія й акасьцяненьні скуры: у ''[[Ephippiger aurantiacus]]'' і [[Рагатыя рапухі|рагатай рапухі]] віду ''[[Ceratophrys dorsata]]'' маецца косткавая плястынка ў скуры сьпіны, у [[бязногія земнаводныя|бязногіх земнаводных]] — [[луска|лускавінкі]]вінкі; ў [[рапуха|рапухі]] часам пад старасьць адкладваецца вапна ў скуры<ref>Земноводные // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>.
 
=== Шкілет ===
128 650

зьменаў