Розьніца паміж вэрсіямі «Вугаль»

7 байтаў выдалена ,  5 гадоў таму
д
д (Removing Link GA template (handled by wikidata))
[[Файл:Coal anthracite.jpg|міні|200пкс|Вугаль]]
'''Вугаль''' — цьвёрды, гаручы, вуглевадародны выкапень расьліннага паходжаньня. Утвараецца з разлажэньня астаткаў вышэйшых расьлінрасьлінаў. Сярод паліўна—энэргетычных рэсурсаў мае найвялікшыя запасы. Сусьветныя запасы вугля складаюць звыш 5 трлн. тонаў. Найвялікшыя месцароджаньні вуглю знаходзяцца ў [[ЗША]] (445 млрд. тон), [[Кітай|Кітаі]] (272), [[Расея|Расеі]] (200), [[ПАР]] (130), [[Нямеччына|Нямеччыне]] (100), [[Аўстралія|Аўстраліі]] (90), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (50), [[Канада|Канадзе]] (50), [[Індыя|Індыі]] (29) і [[Польшча|Польшчы]] (25 млрд. тон). Пры цяперашнім узроўні спажываньня вуглю (4,5 млрд. тон у год), вядомых на сёньняшні дзень запасаў можа хапіць прыкладна на 400 год.
 
У [[2004]] годзе ў сьвеце было здабыта 5500 млн.т вуглю (у [[2003]] г. — 4835). Лідэры: [[Кітай]] — 1956, [[ЗША]] — 1020, [[Індыя]] — 397, [[Аўстралія]] — 365, [[Расея]] — 283, [[ПАР]] — 253, [[Нямеччына]] — 208, [[Польшча]] — 159, [[Інданэзія]] — 136, [[Казахстан]] — 87, [[Украіна]] — 81, [[Грэцыя]] — 74, [[Канада]] — 67, [[Чэхія]] — 64, [[Калюмбія]] — 53, [[Турцыя]] — 48. Найбольш высокае разьвіцьцё вуглездабычы ідзе ў [[Кітай|Кітаі]], [[ЗША]], [[Інданэзія|Інданэзіі]] і [[Калюмбія|Калюмбіі]].
=== Радовішчы бурага вугля ===
 
Найбольш буйныя радовішчы бурага вуглю характэрныя для мэзазойскага і кайназойскага пэрыядаў; буры вугаль утварае як невялікія праслойкі, так і буйныя пласты - да 100—120 мэтраў.
Галоўныя месцы здабычы бурага вуглю разьмешчаны ў [[Расея|Расейскай Федэрацыі]], [[Нямеччына|Нямеччыне]], [[Польшча|Польшчы]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]].
 
 
[[Файл:Coal.jpg|міні|200пкс|Каменны вугаль]]
'''Каменны вугаль''' — выкапнёвы гумусавы вугаль больш высокай ступені вуглефікацыі ў параўнаньні з бурым вуглем. Каменны вугаль утрымлівае ў гаручай масе ад 75 да 97% вугляроду, цеплыня гарэньня — 30,1—36,6 МДж/кг (5700 ккал/кг). Каменны вугаль распаўсюджаны ў адлажэньнях каменнавугальнай, пермскай і юрскай сыстэмаў. Глыбіня заляганьня каменнага вугля – ад паверхні да 2000—2500 мэтраў. Ён утварыўся з прадуктаў распаду арганічных астаткаў вышэйшых расьлінрасьлінаў, якія зьмяніліся пад уплывам вялікага ціску вакольных парод зямной кары і параўнальна высокай тэмпэратуры. З узрастаньнем ступені пераўтварэньня пасьлядоўна павялічваецца ўтрыманьне вугляроду і адначасова зьмяншаецца колькасьць кіслароду, вадароду, лятучых рэчываў; зьмяняецца цеплыня згараньня, здольнасьць сьпякацца і іншыя ўласьцівасьці.
 
Каменны вугаль — гаматная горная парода, утвораная аморфным вугляродам, аксамітна і смаляна—чорнага колеру; бліскучасьць каменнага вугля — тлустая, злом ракавісты; цьвёрдасьць 2—3; удзельная вага 1,25—1,4. Каменны вугаль гарыць яркім полымем, распаўсюджваючы моцны дым і смалісты водар.
Па міжнароднай клясыфікацыі да каменных адносяць вугалі з вышэйшай цеплынёй гарэньня больш за 23,88 МДж (5700 ккал/кг) і выхадам лятучых болей за 9%.
 
Апрацоўкай растворам хлорава—каліевайхлёрава-каліевай солі і азотнай кіслаты калі—некалі можна выявіць у каменным вуглі структуру папараці, сілірярыі, лепідэндрона і іншых каменнавугальных расьлінрасьлінаў.
 
=== Віды і склад каменнага вугля ===
 
Адрозьніваюць наступныя віды каменнага вугля: смалісты ці бліскучы — з ракавістым, бліскучым зломам, грубы — з грубазерністым зломам, слаёвы — з сланцаватай асобнасьцю, валаконны – з валаконнай структурай і інш. Каменны вугаль утрымлівае ў сярэднім наступныя элемэнты: 82% [[вуглярод]], 1,5—5,7% [[вадарод]], 1,5—15% [[кісларод]], 0,5—4% [[сера]], да 1,5% [[азот]], 2—45% лятучых рэчываў; колькасьць вадкасьці 4—14%, утрыманьне залы нязначнае. Большая ці меншая прысутнасьць серы абумоўленая дадаткам [[серны калчадан|сернага калчадана]] ці іншых сярністых мінэралаў. Чым больш у каменным вуглі [[вадарод]]у, тым больш атрымліваецца зь яго пры награваньні бяз доступу паветра смалістых рэчываў, тым лепш такі каменны вугаль гарыць і тым больш ён прыдатны для атрыманьня [[сьвяцільны газ|сьвяцільнага газу]], такі, багаты смоламі каменны вугаль, называюць тлустым, а бедны гэтымі рэчывамі — худым. Худыя вуглі загараюцца ззь цяжкасьцю, і іх гарэньне можа падтрымлівацца толькі пры моцным прытоку паветра. Пры пракальваньні ў зачыненай прасторы тлусты каменны вугаль сьпякаецца і плавіцца, утвараючы порыстую губчатую масу — [[кокс]], які зусім ня ўтрымлівае серы і няшмат Н і О; пры гэтым атрымліваюць газападобны сьвяцільны газ і вадкі [[каменнавугальны варволь]].
 
Каменны вугаль, у якім смалістыя рэчывы амаль зусім адсутнічаюць, мае назву [[антрацыт]].
=== Прыблізныя зьвесткі пра сусьветныя запасы каменнага вуглю ===
 
Найбольш буйнымі распрацоўваемымі басэйнамі каменнага вуглю зьяўляюцца: Данецкі, КузнецкіКузьнецкі, Пячорскі, Карагандзінскі, АпалачскіАпалацкі, ПенсільванскіПэнсыльванскі, ВерхнесілезскіВерхнесілескі, Астрава-Карвінскі, Рурскі, Вялікі Хуанэбас, Паўднёва-ЎэльскіЎэйлзкі, Валансьенскі, Брабанцкі.
Тры чвэрці сусьветных запасаў каменнага вуглю прыходзіцца на [[Садружнасьць Незалежных Дзяржаваў#Чальцы Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў|краіны СНД]], [[ЗША]], [[КНР]].
 
|[[Афрыка]] || 225 || 2,3%
|-
|[[Азія]] (без краінкраінаў СНД і Кітая) || 185 || 1,9%
|-
|[[Канада]] || 65 || 0,7%
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Coal|выгляд=міні}}
 
[[Катэгорыя:Карысныя выкапні]]
131 885

зьменаў