Розьніца паміж вэрсіямі «Хвароба Альцгаймэра»

д (Removing Link FA template (handled by wikidata))
[[Файл:Alzheimer's_disease_brain_comparison.jpg|міні|300пкс|[[Галаўны мозаг|Мозаг]] пацыента ў норме (зьлева). Мозаг з [[паталёгія|паталягічнымі]] зьменамі, выкліканымі хваробай Альцгаймэра (справа)]]
'''Хвароба Альцгаймэра''' (таксама сэнільная дэмэнцыя альцгаймэраўскага тыпу) — найбольш распаўсюджаная форма [[дэмэнцыя|дэмэнцыі]], невылечнае дэгенэратыўнае захворваньне, упершыню было апісана ў [[1906]] годзе нямецкім псыхіятрам [[Аляіс Альцгаймэр|Аляісам Альцгаймэрам]]. Як правіла, яно выяўляецца ў людзей старэйшых за 65 год<ref>{{артыкул|аўтар=Brookmeyer R., Gray S., Kawas C.|год=1998|загаловак=Праекцыі (Septemberхваробы 1998).Альцгаймэра «ў Злучаных Штатах і ўплыў адцягваньня пачатку хваробы на ахову здароўя|мова=en|арыгінал=Projections of Alzheimer's disease in the United States and the public health impact of delaying disease onset». |выданьне=Am J Public Health |нумар=88 (9): |pages=1337–1342.}}</ref>, але існуе і раньняя хвароба Альцгаймэра — рэдкая форма захворваньня. Агульнасусьветная захворваемасьць на [[2006]] год ацэньвалася ў 26,6 млн чалавек, да [[2050]] году колькасьць хворых можа вырасьці у чатыры разы<ref>{{артыкул|аўтар=Brookmeyer R., Johnson E., Ziegler-Graham K., MH Arrighi (July 2007)M. [H.|год=2007|спасылка=http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1022&context=rbrookmeyer|загаловак=Прадказаньне «і глябальны цяжар ад хваробы Альцгаймэра|мова=en|арыгінал=Forecasting the global burden of Alzheimer’s disease»]. Alzheimer's|выданьне=Alzheimer’s and Dementia |нумар=3 (3): 186–191.|pages=186—191}}</ref>. Ад хваробы пакутуюць 20% асобаў ва ўзросьце пасьля 85 гадоў<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Сьвятлана Барысенка]].|загаловак=Старасьць — не хвароба|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=72871|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=20 студзеня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-01-20 11 (26875)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/72868/20stu-5.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>.
 
У кожнага чалавека хвароба працякае па-свойму, але пры гэтым назіраецца шэраг агульных [[сымптом]]аў<ref>[http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/documents_info.php?documentID=100 «What is Alzheimer’s disease?»]. Alzheimers.org.uk</ref>. Першыя прыкметныя праявы звычайна па памылцы зьвязваюць з старэчым узростам ці тлумачаць уплывам [[стрэс]]у<ref name="Waldemar">{{артыкул|аўтар=Waldemar G., Dubois B., Emre M., et al|год=2007|загаловак=Рэкамэндацыі (Januaryпа 2007).дыягностыцы і вядзеньні хваробы Альцгаймэра і іншых парушэньняў, зьвязаных з дэмэнцыяй: кіраўніцтва Эўрапейскай фэдэрацыі нэўралягічных «таварыстваў|мова=en|арыгінал=Recommendations for the diagnosis and management of Alzheimer'sAlzheimer’s disease and other disorders associated with dementia: EFNS guideline». |выданьне=Eur. J. Neurol. |нумар=14 (1): e1–26.|pages=e1-26}}</ref>.
 
Найбольш часта на раньніх стадыях распазнаецца [[засмучэньне памяці]], гэты сымптом можа выяўляцца, напрыклад, няздольнасьцю ўспомніць нядаўна завучаную [[інфармацыя|інфармацыю]]. Пры звароце да лекара й падазрэньні на хваробу Альцгаймэра для ўдакладненьня дыягназу звычайна аналізуюць паводзіны, праводзяць сэрыю [[кагнітыўнасьць|кагнітыўных]] тэстаў, калі магчыма, праводзіцца [[магнітна-рэзанансная тамаграфія]]<ref>[http://www.alzheimers-research.org.uk/info/diagnosis/ «Alzheimer'sAlzheimer’s diagnosis of AD»]. Alzheimer'sAlzheimer’s Research Trust.</ref>.
 
З разьвіцьцём хваробы выяўляюцца такія сымптомы, як блытлівасьць, раздражняльнасьць і агрэсіўнасьць, ваганьне настрою, парушэньне здольнасьці гаварыць і разумець сказанае ([[афазія]]), адбываецца страта доўгачасовай памяці й агульнае самліквідаваньнесамаліквідаваньне хворага ад справаў па меры згасаньня [[сьвядомасьць|сьвядомасьці]]<ref name="Waldemar"/><ref>{{Артыкул|аўтар=Tabert MHM. H., Liu X., Doty RLR. L., Serby M., Zamora D., Pelton GHG. H., Marder K., Albers MWM. W., Stern Y., Devanand DPD. (2005)P.|год=2005|загаловак=Рызыка «захворваньня на хваробу Альцгаймэр на падставе 10-пунктавага тэсту пазнаваньня пахаў|мова=en|арыгінал=A 10-item smell identification scale related to risk for Alzheimer'sAlzheimer’s disease». |выданьне=Ann. Neurol. |нумар=58 (1): 155–160. |pages=155—160}}</ref>. Паступовая страта функцыяў арганізма вядзе да [[сьмерць|сьмерці]]<ref>[http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm «Understanding stages and symptoms of Alzheimer'sAlzheimer’s disease»]. National Institute on Aging</ref>. Індывідуальны прагноз абцяжараны з-за варыяцыяў у працягласьці плыні хваробы, якая можа разьвівацца падспудна на працягу доўгага часу, перш чым стануць прыкметныя сымптомы й будзе пастаўлены дыягназ. Сярэдняя працягласьць жыцьця пасьля ўстанаўленьня дыягназу складае каля сямі гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Mölsä PKP. K., Marttila RJR. J., Rinne UKU. (August 1986)K.|год=1986|загаловак=Выжаваньне «і прычына сьмерці пры хваробе Альцгаймэра і шматінфарктнай дэмэнцыі|мова=en|арыгінал=Survival and cause of death in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia». |выданьне=Acta Neurol. Scand. |нумар=74 (2): |pages=103–107}}</ref>, менш трох адсоткаў хворых жывуць больш чатырнаццаці гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Mölsä PKP. K., Marttila RJR. J., Rinne UK (March 1995)U. «K.|год=1995|загаловак=Long-term survival and predictors of mortality in Alzheimer'sAlzheimer’s disease and multi-infarct dementia».|мова=en|арыгінал=Доўгатэрміновае выжываньне і прадказаньне сьмяротнасьці ад хваробы Альцгаймэра і шматінфарктнай дэмэнцыі|выданьне=Acta Neurol. Scand. |нумар=91 (3): 159–164.|pages=159—164}}</ref>.
 
У цяперашні час не дасягнута поўнага разуменьня чыньнікаў і ходу хваробы Альцгаймэра. Дасьледаваньні кажуць аб асацыяцыяваньні хваробы з назапашваньнем бляшак і нэўрафібрылярных клубкоў у тканінках мозгу<ref>{{артыкул|аўтар=Tiraboschi P., Hansen LAL. A., Thal LJL. J., Corey-Bloom J.|год=2004|загаловак=Значэньне (Juneнэўральных 2004).бляшак «і клубкоў у разьвіцьці і працяканьні хваробы Альцгаймэра |мова=en|арыгінал=The importance of neuritic plaques and tangles to the development and evolution of AD». |выданьне=Neurology |нумар=62 (11): 1984–1989.|pages=1984—1989}}</ref>. Сучасныя мэтады тэрапіі толькі некалькі зьмякчаюць сымптомы, але пакуль не дазваляюць ні спыніць, ні запаволіць разьвіцьцё захворваньня. Мноства пэрспэктыўных мэтадаў [[тэрапія|тэрапіі]] дасягнулі этапу клінічных выпрабаваньняў, колькасцьколькасьць якіх на [[2008]] год складала больш за пяцьсот, аднак незразумела, ці будзе даказаная іхная эфэктыўнасьць. У [[2012]] годзе [[ЗША]] спынілі пошукі лекаў ад хваробы Альцгаймэра. Дзьве амэрыканскія кампаніі спынілі распрацоўку некалі пэрспэктыўнага прэпарата для палягчэньня наступстваў страты памяці пры хваробы Альцгаймэра пасьля двух клінічных дасьледаваньняў, падчас якіх сродак ня здолеў дапамагчы хворым.
 
Хвароба Альцгаймэра належыць да захворваньняў, якія накладваюць самы цяжкі фінансавы груз на грамадзтва ў [[разьвітыя краіны|разьвітых краінах]]<ref>{{артыкул|аўтар=Bonin-Guillaume S., Zekry D., Giacobini E., Gold G., Michel JPJ. (JanuaryP.|год=2005|загаловак=Эканамічны 2005).ўплаў ад «дэмэнцыі|арыгінал=Impact économique de la démence (English: The economical impact of dementia)» (French). |мова=fr|выданьне=Presse Med |нумар=34 (1): 35–41.|pages=35-41}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Meek PDP. D., McKeithan K., Schumock GTG. (1998)T.|год=1998|загаловак=Эканамічны агляд «хваробы Альцгаймэра|мова=en|арыгінал=Economic considerations in Alzheimer'sAlzheimer’s disease». |выданьне=Pharmacotherapy |нумар=18 (2 Pt 2): 68–73|pages=68-73; discussion 79–82.79-82}}</ref>.
 
== Характарыстыка ==
 
=== Пераддэмэнцыя ===
Першыя [[сымптом]]ы часьцяком блытаюць з праявамі [[старэньне|старэньня]] або рэакцыяй на [[стрэс]]<ref name="Waldemar"/>. Найбольш раньнія кагнітыўныя цяжкасьці выяўляюцца ў некаторых людзей пры дэталёвым нэўракагнітыўным тэставаньні за восем гадоў да пастаноўкі [[дыягназ]]у. Гэтыя першапачатковыя сымптомы могуць адбівацца на выкананьні самых складаных паўсядзённых задачаў<ref> {{артыкул|аўтар=Perneczky R., Pohl C., Sorg C., Hartmann J., Komossa K., Alexopoulos P., Wagenpfeil S., Kurz A (2006).|год=2006|загаловак=Складаная «дзейнасьць у паўсядзённым жыцьці пры мяккім кагнітыўным парушэньні: канцэптуальныя і дыягнастычныя праблемы|мова=en|арыгінал=Complex activities of daily living in mild cognitive impairment: conceptual and diagnostic issues». |выданьне=Age Ageing |нумар=35 (3): 240–245.|pages=240—245}}</ref>. Найбольш прыкметным зьяўляцца [[засмучэньне памяці]], якое праяўляецца ў цяжкасьці пры спробе ўспомніць нядаўна завучаныя факты й у няздольнасьці засвоіць новую [[інфармацыя|інфармацыю]]<ref>{{артыкул|аўтар=Arnáiz E., Almkvist O (2003).|год=2003|загаловак=Нэўрапсыхалягічныя «асаблівасьці мяккага кагнітыўнага парушэньня і перадклінічнай хваробы Альцгаймэра|арыгінал=Neuropsychological features of mild cognitive impairment and preclinical Alzheimer'sAlzheimer’s disease». |мова=en|выданьне=Acta Neurol. Scand., Suppl. |нумар=179: 34–41.|pages=34-41}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Kazui H., Matsuda A., Hirono N,. et al (2005). [|год=2005|спасылка=http://content.karger.com/produktedb/produkte.asp?typ=fulltext&file=DEM20050195_6331 «|загаловак=Штодзённае пагаршэньне памяці пацыентаў з мяккім кагнітыўным парушэньнем|арыгінал=Everyday memory impairment of patients with mild cognitive impairment»]. |выданьне=Dement Geriatr Cogn Disord |нумар=19 (5–65-6): 331–337|pages=331—337|мова=en}}</ref>. Малапрыкметныя праблемы выканаўчых функцыяў, як то засяроджанасьці, плянаваньня, кагнітыўнай гнуткасьці й абстрактнага мысьленьня, або парушэньне сэмантычнай памяці (памяць аб значэньні словаў, аб узаемаадносінах канцэпцыяў), таксама могуць быць сымптомам раньніх стадыяў хваробы Альцгаймэра<ref>{{артыкул|аўтар=Rapp MAM. A., Reischies FMF. (2005)M.|год=2005|загаловак=Увага «і кантроль прадказваюць магчымасьць захварэць на Альцгаймэра ў старасьці: вынікі Бэрлінскага дасьдедаваньня старэньня|арыгінал=Attention and executive control predict Alzheimer disease in late life: results from the Berlin Aging Study (BASE)». |выданьне=American Journal of Geriatric Psychiatry |нумар=13 (2): 134–141.|pages=134—141|мова=en}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Spaan PEP. E., Raaijmakers JGJ. G., Jonker C (.|год=2003).|загаловак=Параўнаньне «Alzheimer'sхваробы Альцгаймэра са звычайным старэньнем: агляд эфэктыўнасьці клінічных і экспэрымэнтальных паказчыкаў памяці|арыгінал=Alzheimer’s disease versus normal ageing: a review of the efficiency of clinical and experimental memory measures». |выданьне=Journal of Clinical Experimental Neuropsychology |нумар=25 (2): 216–233|pages=216—233|мова=en|doi=10. 1076/jcen.25.2.216.13638}}</ref>. На гэтай стадыі можа адзначацца [[апатыя]], якая застаецца самым устойлівым нэўрапсыхіятрычным сымптомам на ўсім працягу захворваньня<ref>{{артыкул|аўтар=Craig D., Mirakhur A., Hart DJD. J., McIlroy SPS. P., Passmore APA. (2005)P.|год=2005|загаловак=Вывучэньне «нэўрапсыхіятрычных сымптомаў у 435 пацыентаў з хваробай Альцгаймэра, не зьвязаных зь ёй|арыгінал=A cross-sectional study of neuropsychiatric symptoms in 435 patients with Alzheimer'sAlzheimer’s disease». |выданьне=American Journal of Geriatric Psychiatry |нумар=13 (6): 460–468. |pages=460—468|мова=en}}</ref>. Перадклінічную стадыяю называюць, у залежнасьціРозныя адаўтары перакладуперакладаюць рознымі аўтарамі тэрмінатэрмін «mild cognitive impairment» (MCI)<ref>{{артыкул|аўтар=Small BJB. J., Gagnon E., Robinson B.|год=2007|загаловак=Раньняе (Aprilвыяўленьне 2007).кагнітыўных «парушэньняў: перадклінічнае цячэньне хваробы Альцгаймэра і мяккае кагнітыўнае парушэньне|арыгінал=Early identification of cognitive deficits: preclinical Alzheimer'sAlzheimer’s disease and mild cognitive impairment». |выданьне=Geriatrics |нумар=62 (4): 19–23.|pages=19-23|мова=en}}</ref>, як «мяккіммяккае кагнітыўнымкагнітыўнае зьніжэньнемзьніжэньне» або «умеранымумеранае кагнітыўнымкагнітыўнае парушэньнемпарушэньне».
 
=== Раньняя дэмэнцыя ===
Прагрэсавальнае зьніжэньне памяці й [[агнозія]] пры хваробе Альцгаймэра рана ці позна вядуць да пацвярджэньняпацьвярджэньня дыягназу. У невялікай колькасьці пацыентаў пры гэтым на першы плян выступаюць не засмучэньні памяці, а [[парушэньне гаворкі|парушэньні гаворкі]], выканаўчых функцыяў, успрыманьня альбо рухальныыя парушэньні ([[апраксія]])<ref name="Förstl">{{артыкул|аўтар=Förstl H., Kurz A (1999).|год=1999|загаловак=Клінічныя «асаблівасьці хваробы Альцгаймэра|арыгінал=Clinical features of Alzheimer'sAlzheimer’s disease». |выданьне=European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience |нумар=249 (6): 288–290|pages=288—290|мова=en}}</ref>. Хвароба па-рознаму адбіваецца на розных аспэктах памяці. Старыя ўспаміны пра ўласнае жыцьцё (эпізадычная памяць), даўно завучаныя факты (сэмантычная памяць), імпліцытная памяць (цьмяная «памяць цела» аб паслядоўнасьці дзеяньняў, напрыклад, пра тое, як выкарыстоўваць сталовыя прыборы) у меншай ступені схільныя разладу ў параўнаньні з новымі фактамі або ўспамінамі<ref> {{артыкул|аўтар=Carlesimo GAG. A., Oscar-Berman M.|год=1992|загаловак=Дэфіцыт (Juneпамяці 1992).ў «пацыентаў з Альцгаймэрам: падрабязны агляд|арыгінал=Memory deficits in Alzheimer'sAlzheimer’s patients: a comprehensive review». |выданьне=Neuropsychol Rev |нумар=3 (2): 119–169.|pages=119—169|мова=en}}</ref>. [[Афазія]] ў асноўным характарызуецца зьмізарненьнем слоўнікавага запасу й зьніжанай бегласьці гаворкі, што ў цэлым аслабляе здольнасьць да словаўнагавуснага й пісьмовага выразу думак. На гэтай стадыі хваробы чалавек звычайна здольны адэкватна апэраваць простымі паняткамі пры маўленчых зносінах<ref>{{артыкул|аўтар=Becker JTJ. T., Overman AAA. (2002)A.|год=2002|загаловак=Дэфіцыт «[Theсэмантычнай semanticпамяці memoryпры deficitхваробе inАльцгаймэра|арыгінал=El Alzheimer'sdéficit disease]»de (Spanish;la Castilian).memoria Revsemántica Neurolen 35la (8):enfermedad 777–83.de Alzheimer|мова=es|выданьне=Revista de neurología|volume=35|нумар=8|pages=777-83|issn=02100010}}</ref>. Пры маляваньні, апрананьні адзеньня й іншых задачах з выкарыстаньнем тонкай [[маторыка|маторыкі]], чалавек можа здавацца няёмкім з-за пэўных праблемаў з каардынацыяй і плянаваньнем рухаў<ref>{{артыкул|аўтар=Benke T.|год=1993|загаловак=Дзьве (Decemberформы 1993).апраксіі «пры хваробе Альцгаймэра|арыгінал=Two forms of apraxia in Alzheimer'sAlzheimer’s disease». |выданьне=Cortex |нумар=29 (4): 715–725.|pages=715—725|мова=en}}</ref>. З разьвіцьцём хваробы чалавек часьцяком цалкам здольны выконваць многія задачы незалежна, аднак яму можа спатрэбіцца дапамога ці нагляд пры спробе правесьці маніпуляцыі, якія патрабуюць асаблівых кагнітыўных намаганьняў<ref name="Förstl"/>.
 
== Крыніцы ==
Ананімны ўдзельнік