Розьніца паміж вэрсіямі «Жортай»

1389 байтаў дададзена ,  5 гадоў таму
шаблён, дапаўненьне
(афармленьне, выпраўленьне спасылак)
(шаблён, дапаўненьне)
{{Населены пункт/Беларусь
{{Мястэчка
|Назва = Жортай
|Статус = вёска
|Назва ў родным склоне = Жортаю
|Краіны Назва ў родным склоне = БеларусіЖортаю
|Трансьлітараваная назва = Žortaj
|Першыя згадкі = [[1766]]
|ПлошчаГерб =
|ВышыняСьцяг = 200
|ВыяваГімн =
|Колькасьць насельніцтва = 240
|Дата заснаваньня =
|Год падліку насельніцтва = 2007
|Першыя згадкі = [[1766]]
|Шчыльнасьць насельніцтва =
|Статус з =
|Колькасьць двароў = 100
|ТэлефонныМагдэбурскае кодправа = +375 177 =
|Былая назва =
|Паштовы індэкс = 222152
|Мясцовая назва =
|Аўтамабільны код = 5
|НазваВобласьць адміністрацыйнай адзінкі = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Выява =
|НазваРаён адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Барысаўскі раён|Барысаўскі]]
|Апісаньне выявы =
|Сельсавет = [[МайсееўшчынскіМаісееўшчынскі сельсавет|МайсееўшчынскіМаісееўшчынскі]]
|Адміністрацыйная адзінка = Вобласьць
|Гарадзкі савет =
|Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Старшыня гарвыканкаму =
|Адміністрацыйная адзінка2 = Раён
|Пасада кіраўніка =
|Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Барысаўскі раён|Барысаўскі]]
|Кіраўнік =
|Сельсавет = [[Майсееўшчынскі сельсавет|Майсееўшчынскі]]
|Плошча =
|Шырата_паўшар'е = паўночнае
|Крыніца плошчы =
|Шырата_градусаў = 54
|Вышыня = 200
|Шырата_хвілінаў = 34
|Унутраны падзел =
|Шырата сэкундаў =
|Колькасьць насельніцтва = 240157
|Даўгата_паўшар'е = усходняе
|Год падліку колькасьці = 2010
|Даўгата_градусаў = 28
|Крыніца колькасьці насельніцтва =
|Даўгата_хвілінаў = 34
|ГодЭтнічны падлікусклад насельніцтва = 2007
|Даўгата сэкундаў =
|Год падліку этнічнага складу =
|Колер = {{Колер|Беларусь}}
|ШчыльнасьцьНацыянальны склад насельніцтва =
|Год падліку нацыянальнага складу =
|Колькасьць двароў = 100
|Год падліку колькасьці двароў =
|Крыніца колькасьці двароў =
|Паштовы індэкс = 222152
|СААТА =
|Выява =
|Апісаньне выявы =
|Шырата градусаў = 54
|Шырата хвілінаў = 33
|Шырата сэкундаў = 59.3
|Даўгата градусаў = 28
|Даўгата хвілінаў = 33
|Даўгата сэкундаў = 52.1
|Пазыцыя подпісу на мапе =
|Водступ подпісу на мапе =
|Commons =
|Сайт =
}}
'''Жо́ртай'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 76</ref> — [[вёска]] ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]], за 11 км на захад ад [[МайсееўшчынаМаісееўшчына|МайсееўшчыныМаісееўшчыны]]. Жортай уваходзіць у склад [[МайсееўшчынскіМаісееўшчынскі сельсавет|МайсееўшчынскагаМаісееўшчынскага сельсавету]].
 
== Гісторыя ==
=== Старажытныя часы ===
Пра час заснаваньня Жортая дакладна заразцяпер сказаць немагчыма. Але было гэта хутчэй за ўсё вельмі даўно. Сьведчаньнем таму можа быць і вялікая курганная група, якая знаходзіцца за паўтара кілямэтру на паўночны ўсход ад вёскі абапал дарогі на [[Каршавіца|Каршавіцу]]. Сваю назву Жортай верагодна атрымаў ад ракі [[Жартайка (рака)|Жартайкі]], якая працякае каля трох кілямэтраў ад вёскі.
 
=== ХVІІІ — пачатак ХІХ стагодзьдзяў ===
ЗаразЦяпер пытаньне пра тое, колькі раней было Жортаяў, шмат каму можа здацца дзіўным, але ў [[18 стагодзьдзе|ХVІІІ]] — пачатку [[20 стагодзьдзе|ХХ стагодзьдзях]] згадваюцца некалькі вёсак, у аснове назвы якіх маецца такая назва.
 
Найбольш старое (зь вядомых) пісьмовае сьведчаньне пра адну з тых вёсак — Вялікі Жортай адносіцца да [[1766]] году. На той час у ім было шаснаццаць хат. Належаў ён да фальварку ў [[Латыгаль|Латыгалі]] ([[Латыголічы|Латыголічах]]).
Па стане на [[1800]] год у Жортаі адзначаецца 22 двары, у якіх жыло 204 жыхары. Быў ля яго [[засьценак]], у якім была адна хата з васьмярыма жыхарамі. Цікава адзначыць, што на найбольш падрабязных мапах першай паловы — сярэдзіны ХІХ стагодзьдзя Жортай не адзначаны. Хаця на іх ёсьць вёска Жартаец, якая знаходзілася каля двух-трох кілямэтраў ад Жартайкі ў накірунку вёскі [[Люцец (вёска)|Люцец]].
 
У 30-я — 40-я гады [[19 стагодзьдзе|ХІХ стагодзьдзя]] зямлёй у Жортаі валодалі Корсак (па стане на [[1834]] год ён меў 31 прыгоннага селяніна), Капец (на той жа год — 53 прыгонныхпрыгонныя сялянсяляне) і Пяркоўскі (на той жа год — 7 прыгонных сялян). У гаспадарках Корсака і Капца было па адным [[фальварак|фальварку]].
 
Па стане на [[1876]] год сярод землеўладальнікаў у Жортаі згадваецца Іван Сьпірыдовіч. Аднак ён валодаў землямі ля [[Няўбор]]ау ([[хутар]], потым вёска каля двух-трох кілямэтраў на ўсход ад Жартаю; цяпер не існуе). У тым жа годзе ў Жортаі сярод землеўладальнікаў адзначаецца Ганна Чарткова, якая атрымала тут 108 дзесяцін зямлі ў спадчыну. Яе гаспадаркай кіраваў арандатар.
 
З пачатку ХІХ стагодзьдзя і амаль да самага яго заканчэньня Жортай згадваецца выключна як адзіная вёска. Аднак ужо з [[1890]] году можна сустрэць згадваньні Жортаю першага і Жортаю другога. Так, у тым годзе ў першым Жортаі было 14 сялянскіх гаспадарак, у другім — 6. Адносіліся яны да [[Дуброўскае сельскага таварыства|Дуброўскага сельскага таварыства]] [[Красналуцкая воласьць|Красналуцкай воласьці]]. У [[1897]] годзе ў першым Жортаі ўжо было 24 двары, у якіх жыло 204 жыхары, у другім — 14 двароў і 60 жыхароў.
Як адзначалася раней, фальваркі ў Жортаі згадваюцца яшчэ ў часы прыгоннага права. На пачатку ХІХ стагодзьдзя адзін зь іх належаў Беліковічам, потым перайшоў у дзяржаўную казну. У [[1822]] годзе па разьдзельнаму акту ён пераходзіць да шляхціча Станіслава Капца. Яго гаспадарка ў ХІХ стагодзьдзі дынамічна разьвівалася і была найбольшая сярод усіх землеўладаньняў вёскі. Таму з цягам часу застаўся толькі яго маёнтак (фальварак). Па стане на [[1876]] год уладаньні Станіслава Капца ў Жортаі ўтрымлівалі 1144 дзесяціны зямлі. Кіраваў гаспадаркай сам уладальнік. У [[1897]] годзе ў фальварку было два дамы, у якіх жылі 13 чалавек. Столькі ж чалавек жыло ў ім у [[1917]] годзе.
 
Напярэдадні падзеяў 1917 году гаспадаркай у Жортаі сам землеўладальнік не кіраваў. Жыў ён у іншым месцы. Тут быў упраўляючы, які меў прозьвішча Гіро. Ён сам быў з ЖортаяЖортаю. У маёнтку акрамя панскага дома былі іншыя будынкі, вялікі сад, сажалка. Парку ў пана не было, але ўсё было вельмі добра ўпрыгожана рознымі расьлінамі.
 
=== ХХ стагодзьдзе ===
Войны, рэпрэсіі ХХ стагодзьдзя прывялі да таго, што Жортай практычна перастаў расьці. У [[1926]] годзе ў ім было 65 двароў. Разам з маёнткам у ім пражывала 343 жыхары. У [[1940]] годзе было 64 двары і 251 жыхар.
 
На працягу ХХ стагодзьдзя ня раз мянялася адміністрацыйнае перападпарадкаваньне Жортая. Першапачаткова ён адносіўся да Красналуцкай воласьці [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]]. Амаль год са жніўня [[1919]] па жнівень [[1920]] году адносіўся да [[Гомельская губэрня|Гомельскай губэрні]] [[РСФСР]]. Потым вяртаецца да [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]]. У [[1924]] годзе становіцца цэнтрам [[Жортайскі сельсавет|сельсавету]] ў [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкім раёне]]. З [[1927]] па [[1930]] год падпарадкоўваецца [[Менская акруга|Менскай акрузе]]. З [[1931]] году ўваходзіць у Барысаўскі раён, з [[1935]] — у Халопеніцкі раён. У [[1959]] годзе ліквідуецца Жортайскі сельсавет і вёска пачынае адносіцца да МайсееўшчынскагаМаісееўшчынскага сельсавету. Нарэшце ў [[1960]] годзе перадаецца ў Барысаўскі раён. З таго часу адміністрацыйнае падпарадкаваньне ЖортаяЖортаю не зьмянялася.
 
У [[2007]] годзе ў Жортаі налічвалася каля ста сялянскіх гаспадарак. У іх па афіцыйных дадзеных жыло 240 чалавек, рэальна — меней за 150. Пасьля таго, як у вёсцы спыніла сваю дзейнасьць сельская гаспадарка, закрылася школа, вёска пераўтварылася ў непэрспэктыўную. Зараз у ёй практычна ня толькі няма працы, але нават ніхто не прыязджае купляць малако ў вясковых жыхароў.
З даўніх часоў у Жортаі падтрымлівалася традыцыя правядзеньня [[кірмаш]]оў. Ладзіліся яны на другі дзень [[Троіца|Троіцы]]. Напрыканцы 50-х гадоў ХХ стагодзьдзя правядзеньне кірмашоў у вёсцы было забаронена. Традыцыя іх правядзеньня была спынена, але засталася ў памяці тутэйшых жыхароў.
 
Вясковыя вуліцы ў Жортаі ў былыя часы назваў ня мелі. Затое [[урочышча|ўрочышчы]] ў навакольлях вёскі захавалі свае калярытныя назвы да нашага дня. Гэта [[Плаха]], [[Валока (урочышча)|Валока]], [[Жыдоўка]], [[Урэчча (урочышча)|Урэчча]], [[Баброўка (урочышча)|Баброўка]] і іншіншыя.
 
== Насельніцтва ==
* [[1766]] год — 16 двароў
* [[1800]] год — 22 двары, 204 жыхары
* [[1897]] год — Жортай 1: 24 двары, 204 жыхары; Жортай 2: 14 двароў, 60 жыхароў
* [[1911]] год — 70 двароў
* [[1917]] год — Жортай 1: 24 двары, 240 жыхароў; Жортай 2: 21 двор, 134 жыхароў
* [[1926]] год — 65 двароў, 343 жыхары
* [[1940]] год — 64 двары, 251 жыхар
* [[2007]]1999 год 100 двароў, 240 338 жыхароў
* 2007 год — 100 двароў, 240 жыхароў
* 2010 год — 157 жыхароў
 
== Інфраструктура ==
=== Школа ===
У [[1914]] годзе ў Жортаі было адкрыта земскае народнае вучылішча. Пасьля падзеяў 1917 году на яе базе ў былым панскім доме была адкрыта працоўная школа першай ступені. У [[1923]] годзе ў ёй вучылася 85 дзетак. У вайну былы панскі дом згарэў. Пасьля вайны на тым самым месцы быў пабудаваны новы будынак для школы. Аднак потым згарэў і ён. Наступны будынак для гэтых мэтаў быў узьведзены ў іншым месцы. Тут школа праіснавала да свайго закрыцьця ў [[2006]] годзе. ЗаразЦяпер у яе будынку разьмяшчаецца вясковы клюб.
 
== Інфармацыя для турыстаў ==
=== Помнікі архітэктуры ===
 
=== Страчаная спадчына ===
==== Бажніца ====
Напярэдадні вайны капліца была спалена. Пасьля таго яна ніколі не аднаўлялася.
 
== ЦікаваяДадатковая інфармацыя ==
Нямала вельмі цікавых асобаў жыве ў Жортаі. Сярод іх — Антаніна Стаіна, якая жыве ў вёсцы з [[1968]] году (нарадзілася ў суседняй вёсцы — Каршавіцы). Ёй 77-ы год, але яна сама спраўляецца з гаспадаркай, пры неабходнасьці аббівае хату, лазіць на стог. Але, безумоўна, ня гэта галоўнае. Яе хата практычна ўяўляе сабой музэй народнага прыкладнога мастацтва і побыту. У пакоі з Троіцы вісяць галінкі. Знаходзіцца тут яны будуць цэлы год да наступнай Троіцы, калі старыя галінкі будуць заменены на новыя. У хаце Антаніны Стаінай вельмі шмат саматканых рэчаў (дакладней, нічога няма крамнага — усё саматканае). Гэта палавікі, дываны, посьцілкі, ручнікі, абрусы і інш. Нават ёсьць вышываныя абразы. Маюцца вырабы з саломкі, самаробныя цацкі і шмат чаго яшчэ. Яшчэ тры гады таму ў яе хаце стаялі кросны і яна працавала на іх. ЗаразЦяпер спадарыня Антаніна перадала іх у невялічкі [[музэй]], які стварае ў адмысловым памяшканьні загадчыца вясковага клюбаклюбу Ганна Стаіна. Але і тут кросны не прастойваюць. Антаніна Стаіна паказвае моладзі, як на іх працаваць, знаёміць іх з гэтым даўнім народным промыслам. Дапамагае ёй у гэтым яшчэ адна тамтэйшая народная майстрыца Кацярына Дзьмітрычонак.
 
Сам жа музэй пачала зьбіраць Ганна Стаіна, калі яшчэ працавала школа. Зь яе закрыцьцём справа не была спынена, а працягнулася. Фарміраваньне экспазыцыі музэя ідзе і зараз. Тут можна ўбачыць акрамя кроснаў і шматлікіх саматканых рэчаў старыя прадметы побыту, прылады працы і іншыя рэчы.
 
== Крыніцы ==
== Вядомыя выхадцы ==
{{Крыніцы}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://pda.weather-in.by/by/minskaja/1403 Прагноз надвор’я ў в. Жортай]
 
{{МайсееўшчынскіМаісееўшчынскі сельсавет}}
{{Барысаўскі раён}}
 
[[Катэгорыя:МайсееўшчынскіМаісееўшчынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў 18 стагодзьдзі]]
159 567

зьменаў