Розьніца паміж вэрсіямі «Глухаў»

203 байты дададзена ,  6 гадоў таму
артаграфія
д (Выява Image:Gluhiv.png замененая на Image:Flag_of_Hlukhiv.png карыстальнікам JurgenNL. Прычына: File renamed: [[commons:COM:FR#reasons|File renaming criterion #4]...)
(артаграфія)
 
=== Сярэднявечча ===
Глухаў — адзін з самых старажытных гарадоў Украіны. Першы ўспамін аб ім як аб горадзе Чарнігаўскага княства сустракаецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] за [[1152]]. Ускосныя гістарычныя крыніцы (царкоўная літаратура) згадваюць горад пад [[992]] годам, калі была створана Чарнігаўская епархіяэпархія і Глухаў увайшоў у яе склад. Першымі пасяленцамі тут былі паўночнікі, якія ў гэтых лясных і багністых месцах пакінулі пасьля сябе Глухаўскае гарадзішча — VI—VIII стст.
 
Першым вядомым нам глухаўскім князем у [[1247]] быў Сімяон Міхайлавіч, сын чарнігаўскага князя Міхаіла Ўсеваладавіча. Глухаўскім князям належалі шырокія зямлі паміж Глухавам і Навасілем, а таксама землі да поўначы ад наваселец Верхарэчча Акі з гарадамі Мцэнск, Белеў, Варатынскім, Адоеў (цяпер Расея).
У першай палове XIV ст. [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]] далучыла Чарнігава-Северскую зямлю, куды ўваходзіў і Глухаў (існуе меркаваньне, што гэта магло адбыцца [[1320]] адначасова з заваяваньнем Вялікім літоўскім князем [[Гедымін]]ам [[Кіеў|Кіева]] і левага берага Дняпра).
 
У [[1352]] горадам і краем пракацілася смертаноснаясьмертаносная хваля чумы. Мор на доўгія гады перакрэсліўперакрэсьліў пэрспэктывы гораду, ператварыўшы яго ў адно з шматлікіх паселішчаў, якія пераходзілі ад адной дзяржавы да іншай.
 
[[1503]] горад увайшоў да Маскоўскай дзяржавы.
[[8 лютага]] [[1668]] маскоўскі ваявода Калагрываў апавяшчаў з Глухава Шарамецьева, што з прыходам у горад 1500 конных і пешых запарожцаў глухаўчане адразу ж сталі раіцца, як выгнаць царскіх ратнікаў. «Летапіс Самавідца» аб тым 1668 сьведчыць: «таксама і ў прагаліне, Міргарад, Батурыне ваяводаў ўзялі, а людзей пры іх быўшы загубілі, а Сосьніцкага і наўгародзкага і стародубовского подостававшы ў замках прыступамі, запорозские казакі з мяшчан ўсіх пабілі».
 
У XVIII ст. Глухаў апынуўся ў цэнтры важнейшых гістарычных і палітычных падзеяў, зьвязаных з Паўночнай вайной (1700—1721). А палітычны сыход гетмана І.[[Іван Мазэпа|Івана С. МазепыМазэпы]] ад расейскага цара Пятра I заахвоціў апошняга на перанос сталіцы з Батурына ў Глухаў, які быў на грані зь межамі тагачаснай Расіі. Пад ціскам цара Пятра новым гетманам абралі Івана Скарападскім.
 
У перыяд з 1708 года па 1764 горад быў сталіцай Гетманщины і стаў рэзідэнцыяйрэзыдэнцыяй ўкраінскіх гетманаў. ДзмітрыйДзьмітрый Яварніцкі ў адной са сваіх прац прыводзіць радкі з даведкі, складзенай як водгук на просьбу запарожцаў 1746 да імператрыцыімпэратрыцы Лізаветы Пятроўны аб наданнінаданьні ім артылерыі: "ліццё артилериы вырабляюць толькі Маларасійскай казакі, у горадзе Глухаве, пад глядзення вайсковай генеральнай канцылярыі на іх ўласным сродкі ".
 
У лютым [[1750]] на старшинскойстаршынскай радзе ў Глухаве гетманам левабярэжная Украіны абралі Кірыла Разумоўская.
 
А ў канцы 1763 было прынята складзеную Кірылам Разумоўскі і старшыной запіску «Аб аднаўленні старажытных правоў Маларосіі». У адказ Кацярына II ухіліла К. Разумоўскай ад пасады гетмана і перадаў кіраваннекіраваньне Украіны другі Маларасійскай калегіі, «каб ўзрост і імя гетманаў знікла, ні токма б персона, якая была ўзведзена ў Тое годнасьць».
 
ПасляУ ліквідацыі1764 Гетманскімгодзе дзяржавыГетманская ўдзяржава 1764ліквідаваная. годзеУ 1765 г. з часткі левабярэжная Украіны была створана 1765 МаларасійскайМаларасійская губернягубэрня з адміністрацыйным цэнтрам у Глухаве.
 
:{|
|}
 
ПасляПасьля адмены палкавога і сотняў дзяленнядзяленьня (1782) Глухаў стаў павятовым горадам.
 
Замест казацкіх ваенных сотняў 1784 сфармавалі Глухоўскі карабинерськийкарабінерскі полк (з 1796 г. — кирасирськийкірасірскі). ГлухоўскіГлухаўскія кірасіры вызначыліся цьў французскафранцуска-рускай вайне 1812 г., асабліва ў бітве за ШевардинскийШевардзінскі рэдут пад Барадзіным.
 
[[1813]] полк узнагароджаны Георгіеўскімі штандарамі з надпісам «За адзнаку пры паразе і выгнаннівыгнаньні непрыяцеля з межаў Расіі 1812»
 
У 40-я гады XIX ст. Глухаў, дзякуючы размяшчэннюразьмяшчэньню на галоўным шляху паміж Кіевам і Масквой, заняў ключавыя пазіцыіпазыцыі ў гандлёвым справе. Горад стаў цэнтрам хлебнай гандлю ўсёй левабярэжная Украіны.
 
У другой палове XIX стагоддзястагодзьдзя пачынаецца архітэктурнае і культурнае адраджэннеадраджэньне горада ў асноўным за кошт мясцовых мецэнатаўмэцэнатаў, перш за ўсё вядомага ўкраінскага сахарозаводчикапрадпрымальніка Мікалая Арцём’евічАрцём’евіча ЦярэшчанкаЦярэшчанкі. Глухаў становіцца лепшым павятовым горадам Чарнігаўшчыны.
 
У [[1895]] годзе ў горад была пракладзена чыгунка, што палепшыла эканамічнае становішча горада, яго сувязь з іншымі раёнамі Украіны і Расіі.
=== Найноўшы пэрыяд ===
 
[[25 сьнежня]] [[1917]] года пачалася ўкраінскага-бальшавіцкая вайна. Трыццацітысячны руская армія пад кіраўніцтвам У. Антонава-ОвсеенкоАўсеенка чатырма групамі адправілася з Гомеля і Бранска на Украіну ў напрамках Чарнаўцы-Бахмач, Глухаў-Конотоп, Харкаў-Полтава-Лазовая. 19 студзеня 1918 г Бранская група захапіла Глухаў.
 
З 1920-х гадоў — горад становіцца акруговым і раённым цэнтрам Ноўгарад-Северскага акругі.
 
Галадамор 1932—1933 гадоў закрануў і Глухава. Тады, у 1932 годзе, у горадзе быў створаны гістарычны архіў, мэтай якога было ўпарадкаваннеўпарадкаваньне архіўных матэрыялаў і распаўсюджваннераспаўсюджваньне навукова-даследчайдасьледчай працы. А ў снежнi 1938 года адбылася перадача архіваў у НКУС.
 
У гады Другой сусветнайсусьветнай вайны, з 7 верасняверасьня 1941 па 1943 год, Глухаў быў акупаваны нямецкімі войскамі. Менавіта тут быў створаны партызанскі атрад, узначалены П. Кульбакі, які ўваходзіў у легендарнага злучэннізлучэньні пад камандаваннемкамандаваньнем С. А. Ковпака. 30 ЖНІЎНЯ 1943 падчас Чарнігаўскай-Прыпяцкай аперацыіапэрацыі савецкія войскі адваявалі горад. НайменнеНайменьне ГлухивскихГлухаўскіх атрымалі 70-я гвардзейская стралковая дывізія, 226-я стралковая дывізія, 23-я танкавая брыгада, 1-я гвардзейская артылерыйская дывізія прарыву. З гэтай нагоды 1 верасняверасьня ў Глухаве святкуеццасьвяткуецца Дзень горада.
 
Глухаў быў адбудаваны на працягу 1943—1950 гг У 1950-х гг у горадзе развіласяразьвілася харчовая, лёгкая, перапрацоўчая прамысловасцьпрамысловасьць і новыя галіны: электратэхнічная, машынабудаўнічая, электронная. У гэты перыядпэрыяд насельніцтва Глухава імкліва расцерасьце.
 
У пачатку 1960-х гадоў у горадзе ствараецца воінская частка. А ўжо 1 студзені 1962 заступіў на баявое дзяжурства первыйпершы ракетны полк, узброены ракетным комплексам Р-14.
 
У пачатку 70-х гадоў пачалося актыўнае будаўніцтва новага мікрараёна на тэрыторыі былога садовага гаспадаркі «Трафіма сад».
 
ВыхадПасьля выхаду Украіны са складу СССР азнаменавалазакрыліся закрыццёбуйныя буйных прадпрыемстваўпрадпрыемствы горада і арыентацыюзьмянілася арыентацыя на культурнаякультурную спадчынаспадчыну.
 
[[1992]] года на дзяржаўным узроўні Глухаў адзначыў сваё тысячагоддзетысячагодзьдзе.
 
1994 года ў горадзе створаны Дзяржаўны гісторыка-культурны запаведнік.
 
З прыходам новага стагоддзястагодзьдзя ў Глухаве пачынаецца капітальны рамонт камунальнай гаспадаркі і рэстаўрацыя гісторыка-культурных аб’ектаў.
 
[[6 лістапада]] [[2008]] горад адсвяткаваўадсьвяткаваў 300 гадоў з дня абвяшчэнняабвяшчэньня яго сталіцай ГетманщиныГетманшчыны і левабярэжная Украіны.
 
[[17 верасьня]] [[2010]] года ў рамках міжнароднага аўтапрабегу на рэтра аўтамабілях, які праходзіў па маршруце Санкт-Пецярбург — Масква — Кіеў, Глухаў наведалі прэзідэнтыпрэзыдэнты Украіны і Расіі, Віктар Януковіч і Дзмітрый Мядзведзеў. Мэтай візітувізыту кіраўнікоў дзяржаў было ўмацаваннеўмацаваньне дружалюбных адносін брацкіх народаў.
 
== Архітэктура і помнікі ==
У XVIII ст. Глухаў быў своеасаблівай горадабудаўнічай лабараторыілябараторыі, дзе распрацоўваліся і увасабляліся розныя праектныя рашэннірашэньні. Адбылося планіроўкапляніроўка крэпасцікрэпасьці і абносяць цэнтра горада землянымі валамі бастыённага тыпу з чатырма варотамі. Для тагачаснага гетмана Скарападскім быў пабудаваны драўляны двухпавярховы палац. Побач была АнастасиевскаяАнастасіеўская царквуцарква. У межах бастыёнаў былі: дзявочы манастыр, Міхайлаўская царква са званіцай, Мікалаеўская царква (адзіная памятка таго, што захавалася) — (усе — каменныя); СвятодухивскаСьвятадухаўская царква (у раёне РадионивкыРадзівонаўкі), Царква Раства (на ВеригинВерыгін), Спаса -Праабражэнская царква, сабор СвятойСьвятой Тройцы — (усе — драўляныя). Усе гэтыя будынкі былі зафіксаваныя на чарцяжы ад 1724 замежнага інжынераінжынэра па імя Валле (Wallin), які знаходзіўся на рускай службе.
 
Аднак пажар 1748 значна пашкодзіла горад, а таксама ўсе драўляныя царквы і хаты.
 
Аднаўленне горада пачалося, калі гетман Кірыл Разумоўскі з дазволу імператрыцыімпэратрыцы Лізаветы запрасіў у горад архітэктара Андрэя Квасова (1720? — Пасляпасьля 1770). Пад кіраўніцтвам Квасова, які стаў генеральнымгенэральным архітэктарам Глухава, горад быў адноўлены з улікам новых патрабаванняўпатрабаваньняў арыстакратычна настроенага гетмана. Былі пабудаваныя: палац для К. Разумоўскай, припалацовапрыпалацавая царква, тэатральнытэатральная залазаля для опер, бібліятэка, два пансіяната для «высакароднага МаларасійскайМаларасійскага шляхецтва» і многае іншае. А пасляпасьля адмены гетманства пры Кацярыне II ваенны генералгенэрал-губернатаргубэрнатар П. А. Румянцаў-Задунайскі дамогся ў імператрыцыімпэратрыцы дазволу на пабудову ў Глухаве Маларасійскай калегіі на тры паверхі, аднаго з лепшых у горадзе.
 
Але новы пажар у жніўні 1784 зноў спустошыла горад.
|-
|<div style='text-align: center;'><small>''Нацыянальны пэдагагічны<br />ўнівэрсытэт''</small></div>
|<div style='text-align: center;'><small>''Трох-АнастасиевскаяАнастасіеўская царква<br /> і воданапорная вежа''</small></div>
|<div style='text-align: center;'><small>''Мікалаеўская царква''</small></div>
|<div style='text-align: center;'><small>''Спаса-Праабражэнская царква''</small></div>
Да гісторыка-архітэктурных помнікаў Глухава адносяцца:
 
* Мікалаеўская царква — галоўнае збудаваннезбудаваньне Раднана Раднай плошчы, у якой навучалі на гетманства Д. Апостала і К. Разумоўскай, а раней вымавілі анафему Мазепе. ЁсцьЦарква - помнікампомнік гісторыі і архітэктуры нацыянальнага значэннязначэньня, 1693—1695;
* ТрьоханастасиивськаТроханастасіеўская царква (1884-97) — збудаваная дзякуючы мясцовым мецэнатамэцэната братам М. Л. і Ф. А. Цярэшчанкам.
* Спаса-Праабражэнская царква (1765) — тетраконховий храм;
* УзнясенскаяУзьнясенская царква — пабудавана ў 1767 годзе архітэктарам А. В. Квасова і перабудавана ў 1811 годзе;
* ГарадскіГарадзкі краязнаўчы музеймузэй размешчаныразьмешчаны ў будынку былога Дваранскага сходу і з’яўляеццазьяўляецца помнікам архітэктуры XIX ст., (1811 год);
* Кіеўскія вароты гарадскойгарадзкой крэпасцікрэпасьці — помнік гісторыі, архітэктуры і горадабудаўніцтва XVIII ст., (1766—1769 гады);
* Архітэктурны ансамбльансамбаль на Кіева-Маскоўскай вуліцы («стометроўкастомэтроўка») — на месцы якога знаходзілася будынкаў другога Маларасійскай Калегіі, пабудаваная па праекце архітэктара А. Квасова ў 1768—1782 гадах
 
У горадзе ўстаноўлены шэраг помнікаў, у прыватнасціпрыватнасьці: кампазітараўкампазытараў Д.[[Зьміцер БортнянскогоБартнянскі|Зьміцера Бартнянскага]] і М. Беразоўскаму (скульптар — Іна Каламіец), таксама, якія загінулі салдатам у гады Вялікай Айчыннай вайны і многія іншыя.
 
Не далёка ад Глухава (14 км) знаходзіцца Свята-Раства Багародзіцы Глінская Пустынь Сьвятога Раства Багародзіцы — мужчынскі манастыр (стаўрапігіяльнага).
 
== Літаратура ==
Ананімны ўдзельнік