Розьніца паміж вэрсіямі «Юльюш Славацкі»

афармленьне
д (+нутраны спасыл)
(афармленьне)
{{Пісьменьнік
| Імя = Юльюш Славацкі
| Арыгінал імя = {{мова-pl||скарочана}} Juliusz Słowacki
| Партрэт = Juliusz_Słowacki_by_Tytus_Byczkowski.PNG
| Жанчына =
| Памер = 250пкс
| Партрэт = Juliusz_Słowacki_by_Tytus_Byczkowski.PNG
| Апісаньне = Славацкі, пасьля 1831
| Памер = 250пкс
| Імя пры нараджэньні =
| Апісаньне = Славацкі, пасьля 1831
| Псэўданімы =
| Імя пры нараджэньні =
|Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|9|1809}}
| Псэўданімы =
| ДатаМесца нараджэньня = [[4 верасьняКрэменец]], [[1809Расейская імпэрыя]]
|Дата сьмерці = {{Памёр|3|4|1849|гадоў=39}}
| Месца нараджэньня = [[Крэменец]], [[Расейская імпэрыя]]
| ДатаМесца сьмерці = [[3 красавікаПарыж]], [[1849Францыя]]
| Грамадзянства =
| Месца сьмерці = [[Парыж]], [[Францыя]]
| Род дзейнасьці = [[паэт]], [[драматург]]
| Грамадзянства =
| Гады актыўнасьці =
| Род дзейнасьці = [[паэт]], [[драматург]]
| Напрамак = [[рамантызм]]
| Гады актыўнасьці =
|Жанр =
| Напрамак = [[рамантызм]]
| ЖанрДэбют =
| Значныя творы = ''[[Кардыян (драма)|Кардыян]]''<br />''[[Бэнёўскі]]''<br />''[[Балядына]]''
| Дэбют =
| Прэміі =
| Значныя творы = ''[[Кардыян (драма)|Кардыян]]''<br />''[[Бэнёўскі]]''<br />''[[Балядына]]''
| ВікіКрыніца = :pl:s:Juliusz Słowacki
| Прэміі =
| Палічка =
| ВікіКрыніца = :pl:s:Juliusz Słowacki
| Сайт =
| Палічка =
| Сайт =
}}
'''Юльюш Славацкі''' ({{мова-pl|Juliusz Słowacki}}; [[4 верасьня]] [[1809]], [[Крэменец]], Падольская губэрня, цяпер [[Тэрнопальская вобласьць]], [[Украіна]] — [[3 сакавіка]] [[1849]], [[Парыж]]) — [[палякі|польскі]] [[паэт]] і [[драматург]], прылічваецца да найвялікшых польскіх паэтаў эпохі [[Рамантызм]]у ў шэрагу з [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевічам]], [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунтам Красінскім]] і [[Цыпрыян Каміль Норвід|Цыпрыянам Норвідам]]. Ягоным творам уласьцівыя элемэнты славянскіх паганскіх традыцыяў, містыцызму і арыенталізму.
 
=== Маладосьць ===
[[Файл:POL COA Leliwa.svg|thumbміні|leftзьлева|100пкс|[[Ляліва (герб)|Ляліва]] — герб сям'ісям’і Славацкага]]
[[Файл:Juliusz Słowacki 1.PNG|thumbміні|Юльюш Славацкі]]
Нарадзіўся ў [[Крэменец|Крэменцы]] ў паўднёва-ўсходняй частцы былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго бацька, Эўзэбіюш, быў прафэсарам літаратуры ў Крэменскім ліцэі і [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]]. Маці Славацкага, Салямэя зь Янушэўскіх, асоба вялікай літаратурнай і асабістай культуры, пасьля сьмерці мужа займалася выхаваньнем сына. У сям’і Славацкіх панавала атмасфэра захапленьня творчасьцю [[клясыцызм|клясыкаў]], што мела важны ўплыў на пазьнейшыя зьмены сьветапогляду творцы «[[Кароль-Дух|Караля-Духа]]». Дзякуючы шматлікім знаёмствам сярод высокапастаўленай эліты — Салямэя выйшла замуж другі раз, за лекара Аўгуста Бэкю. Маці будучага паэта трымала нешта накшталт літаратурнага салёну, дзякуючы чаму Юльюш меў у дзяцінстве і раньнім юнацтве шырокі кантакт з тагачаснай інтэлектуальнай элітай, пераважна з кола Віленскага ўнівэрсытэту. Такім спосабам, між іншым, ён пазнаёміўся з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]] перад яго дэпартацыяй зь [[Летува|Летувы]]. Пасьля юрыдычнай адукацыі ў [[Вільня|Вільні]] [[1 лютага]] [[1829]] году прыехаў у [[Варшава|Варшаву]]. [[30 сакавіка]] атрымаў пасаду юрыста ва Ўрадавай Камісыі Прыбытку і Скарбу. Пасьля выбуху [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|лістападаўскага паўстаньня]], [[9 студзеня]] [[1831]] году працягнуў працу ў паўстанцкім Дыпляматычным Бюро князя Адама Ежы Чартарыйскага. [[8 сакавіка]] накіраваўся ў [[Лёндан]] з дыпляматынай місіяй ад Нацыянальнага Ўраду.
 
=== Эміграцыя ===
[[Файл:Salomea Słowacka.PNG|thumbміні|[[Салямэя Славацкая]], маці паэта]]
Паэта застаўся ў эміграцыі ў [[Францыя|Францыі]], дзе дэбютаваў у [[1830]] годзе паэтычным раманам «Хуґо». У [[1833]]—1835 гады знаходзіўся ў [[Швайцарыя|Швайцарыі]] на [[Жэнэўскае возера|Жэнэўскім возеры]] (выдае 3 том паэзіі); закахаўся ў Мар’ю Вадзінскую. У Швайцарыі прабыў да [[1838]] году, вандраваў па [[Італія|Італіі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Эгіпет|Эгіпце]], [[Палестына|Палестыне]] і [[Сырыя|Сырыі]]. Падчас побыту ў [[Рым]]е (дзе ён быў да [[22 лютага]] [[1836]]) жыў у доме на Вія дэль Бабуно 165. У час знаходжаньня ў Італіі наладзіў сяброўства з [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунтам Красінскім]], які зрабіўся першым сапраўдным крытыкам творчасьці Славацкага<ref>Stanisław Makowski, Juliusz Słowacki, w:Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. II Warszawa 1985, s. 376. {{ref-pl}}</ref>. У рэшце рэшт надоўга асеў у [[Парыж]]ы. Нягледзячы на тое, што быў хворы, рушыў у [[1848]] годзе ў [[Вялікая Польшча|Вялікапольшчу]], каб прыняць удзел у паўстаньні, аднак яго намерам не было суджана спраўдзіцца. Тады ён апошні раз спаткаўся з маці ўва [[Уроцлаў|ВроцлавеЎроцлаве]]. Ніколі не ажаніўся. Быў тыповым [[ранцье]]. Высылаемыя маткай грошы ўмела памнажаў, інвэстуючы іх на парыскай біржы, між іншым, у акцыі ліёнскай чыгункі. Гэта дазволіла яму атрымаць пэўную грашовую незалежнасьць. Дазволіла гэта таксама Славацкаму ня толькі выдаваць уласную тврчасьць, але перадусім прысьвяціць сябе гэтай творчасьці.
 
=== Пахаваньне ===
Юльюш Славацкі быў пахаваны на парыскім цьвінтары Манмартр, дзе спачываў да [[14 чэрвеня]] [[1927]] году. Адноўленую, першапачатковую магілу Юльюша Славацкага, спраектаваную францускім мастаком Charles'а Pétiniaud-Dubos можна паглядзець на гэтых могілках. У 1927 годзе прах Славацкага па загаду маршалка [[Юзаф Пілсудзкі|Юзафа Пілсудзкага]] быў перавезены ў [[Польшча|Польшчу]]. Яго труна плыла па [[Вісла|Вісьле]] з [[Гданьск]]ау да [[Кракаў|Кракава]] на караблі «Міцкевіч», які затрымліваўся ў шматлікіх рачных портах, дзе мясцовыя жыхары выказвалі пашану праху паэта. Сёлета [[28 чэрвеня]] на дзядзінцы Вэвльскага катэдральнага сабору адбылася ўрачыстая пахавальная цырымонія. На ейным заканчэньні [[Юзаф Пілсудзкі]] прамовіў цытаваныя шмат разоў словы: «Ад імя Ўраду Рэчы Паспалітай раю Панам аднесьці труну Юльюша Славацкага да каралеўскага склепу, бо ён быў роўным каралям». Яго прах быў пакладзены каля праху [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] ў Склепе нацыянальных прарокаў у Вэвльскім саборы. Быў улюбёным паэтам [[Юзаф Пілсудзкі|Юзафа Пілсудзкага]].
 
== Творчасьць ==
[[Файл:Grob Slowackiego Montmartre.jpg|thumbміні|Магіла Славацкага на парыскім цьвінтары Манмартр. Фота чэрвеня 2006 году]]
Нягледзячы на тое, што Славацкі пражыў усяго 40 гадоў, яго літаратурная спадчына багатая і рознабаковая; паэт пакінуў пасьля сябе 13 драмаў, каля 20 паэмаў, сотні вершаў, лістоў і адзін раман. Стварыў таксама аформленую філязофскую сыстэму, якую назваў «генэзыйскай філязофіяй». Паколькі яго спадчына была тэматычна багатай, яго творчасьць можна падзяліць на чатыры пэрыяды.
 
На філязофска-эстэтычныя зьмены творчасьці Славацкага важны ўплыў мела захапленьне літаратурай [[Эпоха Асьветніцтва|клясыцыстаў]], якая панавала ў асяродзьдзі паэта. Уладыслаў Штурц адзначаў, што Славацкі пачынаў пісаць як псэўдаклясык, а прыклад браў не з такіх рамантыкаў, як [[Байран|Лорд Байран]] ці [[Пэрсі Біш Шэлі]], а з [[Вальтэр]]а. Малады паэт спрабаваў ў гэты час перакласьці «Магамэта» Вальтэра. Натхніўшыся [[трагедыя]]й «Міндоўг», напісанай бацькам, у 20 гадоў распачаў працу над уласнай драматычнай паэмай «Міндоўг» (перакладзенай на беларускую Сержам Мінскевічам)<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=35501 Слова вось Міндоўга...Міндоўга…] // [[Наша Ніва]], [[26 лютага]] [[2010]]</ref>. У цэнтры гістарычнай драмы — каранацыя першага вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а і яго забойства змоўнікамі, князямі [[Транята]]м і [[Даўмонт]]ам. Месца дзеяньня — [[Наваградзкі замак]].
 
Творчасьць Славацкага гэтага пэрыяду абапірался на асьветніцкі дэізм, рэлігійны скептыцызм і кінізм, заснаваны на філязофскіх поглядах [[Фрэнсіс Бэкан]], [[Рэнэ Дэкарт]]а, [[Бэнэдыкт Сьпіноза|Бэнэдыкта Сьпінозы]], [[Нікалё Мак’явэльлі]] ці Інакентыі Джэнцілет. Галоўнай тэмай яго тагачасных твораў («Марыі Ст’юарт») былі рэлігійныя войны, якія ён лічыў маскай фанатызму і выдуманай прычынай вайны за ўладу. Славацкі думаў пра гэта, кажучы: «калі вядома, што Бога няма, адкуль ахвота да бойкі за рэлігію і веру?» У цэнтры гэтых справаў панавала захопленасьць злом, якая зь цягам часу (калі набыла фатальныя рысы) вымусіла Славацкага схіліцца да звароту ў рамантызм.
 
Першыя вершы Славацкага былі збольшага свабоднымі перакладамі з Ламарціна, Мора і [[Эдмунд Спэнсэр|Спэнсэра]], чым яго арыгінальнымі кампазыцыямі. Больш сур’ёзныя літаратурныя спробы датуюцца прыкладна [[1825]] годам; ананімна дэбютаваў байранічнай аповесьцю «Хуґо» ў [[1830]] годзе. У [[1832]] годзе выдаў першы і другі том «Паэзіі» (трэці датуецца [[1833]] годам). Публікацыі, якія ўжо адхіляюцца ад рамантычнага характара яго творчасьці, утрымліваюць і ягоныя раньнія паэтычныя аповесьці (між іншым, «Зьмяя», «Ян Бялецкі», «Мніх» і згаданая вышэй трагедыя «Марыя Ст’юарт»); яны аднак не выклікалі цікавасьці ў польскіх эмігрантаў у Парыжы. У наступныя гады творчасьць Славацкага пачынае зьмяняцца; у лісьце да маці ад [[20 кастрычніка]] [[1835]] году паэт пісаў: «зьненавідзеў мае першыя творы (...) разьвілося ўва мне нейкае новае прыгожае пачуцьце».
 
Фактарам, які спрычыніў зьмену сьветапогляду Славацкага, найменаванага неаднойчы «хрысьціянскай этыкай», лічыцца прачытаньне паэтам «Конрада Валенрода» [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]]. Яго творы адразу адкінулі вальтэраўскі лад, часта пачалі зьвяртацца да ўзораў [[шэксьпір]]аўскай трагедыі. У хуткім часе зьявілася паэма «[[У Швайцарыі]]» ([[1835]]—[[1836]]) і лірычныя творы: «Разьяднаньне», «Рым», «Сумненьне». Вялізны ўплыў на творчасьць Славацкага зрабілі падарожжы да [[Італія|Італіі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Эгіпет|Эгіпту]], [[Палестына|Палестыне]] і [[Лібан]]у (там быў напісаны «[[Анхелі]]»). Падчас знаходжаньня ў Флярэнцыі ([[1837]]—[[1838]]) распачаў інтэнсіўную працу над сваім творамі. У гэтым час узьнікаюць «[[Бацька зачумленых]]» (1839), «[[Вацлаў]]». У сьнежні 1838 году вярнуўся ў Парыж.
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Juliusz Słowacki}}
* [http://www.wolnelektury.pl/katalog//juliusz-slowacki/ Творы Юльюша Славацкага на сэрвісе «Wolne Lektury»] {{ref-pl}}
* [http://slowacki.klp.pl/ Юльюш Славацкі — жыцьцё і творчасьць] {{ref-pl}}
* [http://gnu.univ.gda.pl/~emcz/slowacki.html Юльюш Славацкі на «Pomorzu»] {{ref-pl}}
* [http://www.polona.pl/dlibra/collectiondescription2?dirids=8 Тэматычная калецкыя Юльюша Славацкага на «Cyfrowej Bibliotece Narodowej Polona»] {{ref-pl}}
 
{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Славацкі, Юльюш}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 верасьня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 3 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1849 годзе]]
[[Катэгорыя:Польскія паэты]]
[[Катэгорыя:Польскія драматургі]]
[[Катэгорыя:Польскія перакладчыкі]]
[[Катэгорыя:Літаратары рамантызму]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Кракаве]]
[[Катэгорыя:Выбітныя асобы Варшавы]]
[[Катэгорыя:Выбітныя асобы Вільні]]
[[Катэгорыя:Выбітныя асобы Парыжу]]
[[Катэгорыя:Дыпляматы паўстаньня 1830—1831 гадоў]]
[[Катэгорыя:Памерлі 3ад сакавікасухотаў]]
 
[[Катэгорыя:НарадзілісяПахаваныя ў 1809 годзеКракаве]]
{{Link GA|en}}
159 567

зьменаў