Розьніца паміж вэрсіямі «Вялікая дэпрэсія»

крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Depression?oldid=629910562
д (Bot: Migrating 80 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q8698 (translate me))
(крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Depression?oldid=629910562)
[[Файл:Lange-MigrantMother02.jpg|міні|230пкс|Сям’я абяздоленых зборшчыкаў гароху [[Каліфорнія|Каліфорніі]] ў пэрыяд крызісу.]]
'''Вялікая дэпрэсія''' ({{мова-en|Great Depression}}) — рэцэсія сусьветнай [[эканоміка|эканомікі]], якая пачалася ў большасьці месцаў у [[1929]] і скончылася ў пачатку [[1933]] году. Да [[1939]] году сьвет выходзіў з дэпрэсіі, таму [[1930-я]] ўвогуле лічацца пэрыядам Вялікай дэпрэсіі. У вузкім сэнсе гэты тэрмін прымяняецца толькі ў адносінах да [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], а ў дачыненьні да ўсяго сьвету гавораць пра сусьветны эканамічны крызыс. Спад найбольш закрануў разьвітыя краіны Захаду: ЗША, [[Канада|Канаду]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Нямеччына|Нямеччыну]] й [[Францыя|Францыю]]. Моцна пацярпелі прамысловыя гарады, у шэрагу краін практычна спынілася будаўніцтва, цэны на [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарчую]] прадукцыю з-за адсутнасьці плацежаздольнага попыту ўпалі на 40—60%<ref>[http://www.bls.gov/data/ Commodity Data]. US Bureau of Labor Statistics.</ref>.
 
Прычынай эканамічнага крызысу, верагодна, стала сукупнасьць фактараў: недахоп [[грошы|грашовай]] масы, крызыс перавытворчасьці, імклівы прырост насельніцтва, скарачэньне міжнароднага гандлю, біржавыя спэкуляцыі, зьмяншэньне ваенных заказаў па заканчэньні [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. Пад канец пэрыяду рэцэсіі ўзровень прамысловай вытворчасьці быў адкінуты да ўзроўню пачатку [[20 стагодзьдзе|20XX стагодзьдзя]]. Колькасьць беспрацоўных у краінах Захаду дасягнула 30 млн чалавек, моцна пагоршыўся стан рабочых, фэрмэраў, дробных гандляроў, прадстаўнікоў сярэднягасярэдняй клясуклясы, многія зь іх апынуліся за рысай беднасьці. Вырасла колькасьць прыхільнікаў радыкальных ідэалёгіяў[[ідэалёгія]]ў.
Спад найбольш закрануў разьвітыя краіны Захаду: [[ЗША]], [[Канада|Канаду]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Нямеччына|Нямеччыну]] й [[Францыя|Францыю]]. Моцна пацярпелі прамысловыя гарады, у шэрагу краін практычна спынілася будаўніцтва, цэны на сельскагаспадарчую прадукцыю з-за адсутнасьці плацежаздольнага попыту ўпалі на 40—60%.
 
Як вынік Вялікай дэпрэсіі, кейнсіянскія падыходы ў эканоміцы пацясьнілі клясычны эканамічны [[лібэралізм]] і дамініравалідамінавалі да [[1970-я|1970-х]]. Вялікая дэпрэсія стала асноўным фактарам усталяваньня сацыял-дэмакратыі ій плянавайплянаванай эканомікі ў эўрапейскіх краінах пасьля [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]].
Прычынай эканамічнага крызысу, верагодна, стала сукупнасьць фактараў: недахоп грашовай масы, крызыс перавытворчасьці, імклівы прырост насельніцтва, скарачэньне міжнароднага гандлю, біржавыя спэкуляцыі, зьмяншэньне ваенных заказаў па заканчэньні Першай сусьветнай вайны.
 
== Пачатак ==
Пад канец пэрыяду рэцэсіі ўзровень прамысловай вытворчасьці быў адкінуты да ўзроўню пачатку [[20 стагодзьдзе|20 стагодзьдзя]]. Колькасьць беспрацоўных у краінах Захаду дасягнула 30 млн чалавек, моцна пагоршыўся стан рабочых, фэрмэраў, дробных гандляроў, прадстаўнікоў сярэдняга клясу, многія зь іх апынуліся за рысай беднасьці. Вырасла колькасьць прыхільнікаў радыкальных ідэалёгіяў.
[[Файл:1929 wall street crash graph.svg|міні|300пкс|[[Прамысловы індэкс Доў Джонз]] у 1928—1930 гадох]]
Эканамічныя гісторыкі звычайна зьвязваюць пачатак Вялікай дэпрэсіі з раптоўным разбуральным крахам коштаў на фондавым рынку ЗША [[29 кастрычніка]] [[1929]] году, які вядомы як [[Чорны аўторак]]. Не зважаючы на гэта, некаторыя гісторыкі прыходзяць да высновы, што фондавы крах быў толькі сымптомам, а ня чыньнікам Вялікай дэпрэсіі<ref>Frank, Robert H.; Bernanke, Ben S. (2007). Principles of Macroeconomics (3rd ed.). Boston: McGraw-Hill/Irwin. p. 98. ISBN 0-07-319397-6.</ref><ref>[http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=E1_TGVSDT Economics focus: The Great Depression]. The Economist</ref>.
 
Нават пасьля крызісу на Ўол-Стрыт у 1929 годзе аптымізм працягваў захоўвацца на працягу некаторага часу сярод некаторых бізнэсоўцаў і фінансістаў, гэтак Джон Ракфэлер прыгадаў, што дэпрэсіі прыходзяць і сыходзяць, а росквіт заўсёды вяртаецца ізноў<ref>Schultz, Stanley K. (1999). [http://us.history.wisc.edu/hist102/lectures/lecture18.html Crashing Hopes: The Great Depression]. American History 102: Civil War to the Present. University of Wisconsin–Madison. Retrieved 2008-03-13.</ref>. Фондавы рынак напачатку [[1930]] году пачаў павольны рост, нават вярншўшыся да паказчыку красавіка 1929 году. Аднак пачазчык амаль на 30% быў ніжэйшым у параўнаньні зь пікавым значэньнем у верасьні 1929 году<ref>[http://www.gold-eagle.com/editorials_98/vronsky060698.html 1998/99 Prognosis Based Upon 1929 Market Autopsy]. Gold Eagle.</ref>.
Як вынік Вялікай дэпрэсіі, кейнсіянскія падыходы ў эканоміцы пацясьнілі клясычны эканамічны лібэралізм і дамініравалі да 1970-х. Вялікая дэпрэсія стала асноўным фактарам усталяваньня сацыял-дэмакратыі і плянавай эканомікі ў эўрапейскіх краінах пасьля Другой сусьветнай вайны.
 
{{Commonscat|Great Depression}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.huffingtonpost.com/2010/08/07/rare-color-photos-from-the-great-depression_n_674344.html#s124103 Фатаздымкі пэрыяду Вялікай дэпрэсіі]. The Huffington Post
* [http://www.demographia.com/db-uspop1900.htm Дэмаграфія ЗША ў пэрыяд Вялікай дэпрэсіі]
* [http://www.federalreserve.gov/Releases/h6/discm3.htm Discontinuance of M3] ФРС спыняе публікацыю статыстыкі шырокай грашовай масы М3.
* [http://yarovoiy.ru/2008/09/17/velikaya-depressiya-v-ssha-i-defolt-1998-goda-v-rossii/ Графік прамысловага індэксу Доў Джонз ад 1928 году]
 
[[Катэгорыя:Эканамічныя праблемы]]
32 340

зьменаў