Розьніца паміж вэрсіямі «Імпэратар Усерасейскі»

д
д (Bot: Migrating 7 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q2618625 (translate me))
[[Файл:Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg|значак|250пкс|Малы герб Расейскае імпэрыі]]
'''Імпэратар Усерасейскі''' ці '''Імпэратарка Ўсерасейская''' (''Императоръ ВсероссiйскiйВсероссійскій, Императрица ВсероссiйскаяВсероссійская'') - тытул манарха [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]] ў [[1721]]-[[1917]].
 
Артыкул 1 [[Звод законаў Расейскай імпэрыі|Асноўных законаў Расейскае імпэрыі]] абвяшчаў, што "''Імпэратар Усерасейскі ёсьць Манархам самадзяржаўным і неабмежаваным. Падпарадкоўвацца ягонай вярхоўнай уладзе ня толькі за страх, але й за сумленьне сам Бог загадвае''". Тэрміны «самадзяржаўны» і «неабмежаваны», супадальныя ў сваім значэньні, паказваюць, што ўсе функцыі дзяржаўнае ўлады ўва праваўтварэньні, мэтазгоднай дзейнасьці ў межах закону (адміністрацыйна-выканаўчай) і адпраўленьні правасудзьдзя выконваюцца непадзельна і без абавязковага ўдзелу іншых устаноў кіраўніком дзяржавы, які перадае ажыцьцяўленьне некаторых зь іх вызначаным органам, дзеючым ад яго імя і яго ўладай (арт. 81).
</blockquote>
 
Тытул імпэратара УсерасейскагаЎсерасейскага быў уведзены пры [[Пётар I|Пятры I]]. Пасьля перамогі ў [[Паўночная вайна|Паўночнай вайне]] і заключэньня [[Ніштацкі мір|Ніштацкага міру]] ў верасьні [[1721]] [[Сэнат (Расея)|Сэнат]] і [[Найсьвяцейшы Сынод|Сынод]] вырашылі паднесьці Пятру тытул [[імпэратар|імпэратара ўсерасейскага]] з наступнай фармулёўкай: "''як звычайна ад рымскага сэнату за выбітныя справы імпэратараў іх такія тытулы публічна ім у дарунак прыношаны і на статутах для памяці ў вечныя роды падпісываны.''"<ref name="shub">[http://historydoc.edu.ru/catalog.asp?ob_no=14205&cat_ob_no=12369 Шубинский С.Н. Исторические очерки и рассказы. – 6-е изд. – СПб., 1911. с. 44 – 51]</ref>
 
22 кастрычніка ([[2 лістапада]]) [[1721]] Пётар I прыняў тытул. [[Прусія]] і [[Галяндыя]] неадкладна прызналі новы тытул расейскага цара, [[Швэцыя]] ў [[1723]], [[Асманская імпэрыя]] ў [[1739]], [[Вялікабрытанія|Злучанае Каралеўства]] і [[Аўстрыйская манархія|Аўстрыя]] у [[1742]], [[Францыя]] і [[Гішпанія]] у [[1745]] і, нарэшце, [[Рэч Паспалітая]] ў [[1764]]<ref name="shub">[http://historydoc.edu.ru/catalog.asp?ob_no=14205&cat_ob_no=12369 Шубинский С.Н. Исторические очерки и рассказы. — 6-е изд. — СПб., 1911, с. 44–51]</ref>. РасійскаяРасейская дзяржава, адпаведна, стала называцца ''Расійскай імперыяй'' (ці ''Рускай імперыяй''<ref>Россія//Большая энциклопедія / под ред. С. Н. Южакова. — СПБ: ПросвѢщеніе, 1903</ref>).
 
[[16 лютага|5 (16) лютага]] [[1722]] Пётар выдаў Загад пра атрыманьне стальцу ў спадчыну, у якім адмяняў старажытны звычай перадаваць сталец прамым нашчадкам па мужчынскай лініі, але дапушчаў прызначэньне спадчыньнікам любога годнага чалавека паводле волі манарха.
[[16 красавіка|5 (16) красавіка]] [[1797]] [[Павал I (расейскі імпэратар)|Павал I]] усталяваў новы парадак атрыманьня стальцу ў спадчыну. З гэтага часу парадак атрыманьня расейскага прастолу, а затым і зьвязаных зь ім [[Царства Польскае|польскага]] і [[Вялікае княства Фінляндзкае|фінляндзкага]], заснаваны на прынцыпе першародзтва, гэта значыць з заступленьнем сыходнымі сваіх узыходных у выпадку сьмерці або адрачэньні апошніх да часу адкрыцьця спадчыны. Пры адсутнасьці спадчыньнікаў па прамой лініі сталец пераходзіць да бакавых. У межах кожнай лініі (прамой або бакавой) асобы мужчынскага полу маюць перавагу перад асобамі жаночага, і мужчынскія бакавыя лініі заклікаюцца раней за жаночыя. Уступленьне на сталец для закліканага абмяжоўваецца спавяданьнем [[праваслаўе|праваслаўнае веры]]. Паўналецьце дзеючага імпэратара (і спадчыньніка) наступае ў 16 гадоў, да гэтага веку (а таксама ў іншых выпадках недзеяздольнасьці) улада яго зьдзяйсьняецца кіраўніком, якімі бываюць (калі няма адмыслова прызначанае папярэднім манархам асобы), бацька або маці імпэратара, а пры адсутнасьці такіх — найблішэйшы паўналетні спадчыньнік.
 
Усе расейскія імпэратары адносіліся да адной імпэратарскай сям'ісям’і — [[Раманавы|Дому Раманавых]], першы прадстаўнік якой стаў манархам у [[1613]]. У [[1917]] з адрачэньнем [[Мікалай II (расейскі імпэратар)|Мікалая II]] за сябе і свайго сына цэзарэвіча [[Аляксей Мікалаевіч|Аляксея]] імпэрыя была скасаваная.
 
== Крыніцы ==
27 988

зьменаў