Розьніца паміж вэрсіямі «Кітайская мова»

1070 байтаў дададзена ,  5 гадоў таму
д
вікіфікацыя, дапаўненьне
д (+2 спасылкі)
д (вікіфікацыя, дапаўненьне)
| Код па SIL =
}}
'''Кіта́йская мо́ва''' (中文 — - [чжунвэнь], або 汉语/漢語 [ханьюй]) уваходзіць уадна з мовай [[Сынакітайскія мовы|сыніцкае]] галіны [[сына-тыбэцкія мовы|кітайскасына-тыбэцкуютыбэцкае]] моўнае сям'і, альбо, у выпадку клясыфікацыі астатніх кітайскіх моваў як дыялектаў кітайскай, мова ў складзе непасрэдна (сына-тыбэцкую)тыбэцкае сям'ю]]і. Яна зьяўляеццаЗьяўляецца афіцыйнай мовай [[Кітай|КНР]], [[ТайваньКітайская Рэспубліка|ТайваняТайваню]] і [[Сынгапур]]ау. На ёй размаўляюць звыш 1за млрд чалавек. Для 900  млн чал. зь іх кітайская мова зьяўляецца роднай.
 
Кітайская зьяўляецца адной з 6 афіцыйных і працоўных моваў [[ААН]]. Гістарычна гэта мова народнасьці [[Кітайцыкітайцы|хань]], якая дамінуе ў нацыянальным складзе КНР (больш 90% насельніцтвы краіны). Акрамя таго, дзясяткі мільёнаў кітайцаў, якія захоўваюць сваю мову, жывуць практычна ва ўсіх краінах [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]] (на Сынгапуры складаючы больш 75% насельніцтва); значная кітайская дыяспара расьсеяна па ўсім сьвеце. На кітайскай мове размаўляюць таксама вызначаныя часткі некаторых не-кітайскіх народаў Кітаю, якія гістарычна зазналі кітаізацыю (напрыклад, туцьзя); асобныя народы перайшлі на яе ў значнай ступені або амаль поўнасьцю (маньчжуры).
 
== Гісторыя ==
Кітайская мова зьяўляецца адной з самых старажытных ззь цяпер існых моваў. Таксама яна валодае самой старажытнай з ужывальных у цяперашні час пісьменнасьцю, што ўзьнікла каля 13-га стагодзьдзя да [[Нараджэньне Хрыстовае|Нараджэньня Хрыстован.э.]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=ЗьЗ гісторыі кітайскай пісьменнасьці|спасылка=http://belarusian.cri.cn/65/2009/09/16/2s481.htm|выдавец=[[Міжнароднае радыё КітаяКітаю]]|дата публікацыі=16 верасьня 2009|дата доступу=28 студзеня 2014}}</ref>. Падобную [[гіерогліфыгерогліфы|гіерагліфічнуюгерагліфічную]] пісьменнасьць, адаптаваную з кітайскай мовы, выкарыстоўвае [[японская мова]], раней падобныя пісьмовасьці выкарыстоўвалі [[карэйская мова|карэйская]] й [[віетнамская мова|віетнамская]]; апрача іх кітайскія герогліфы маюць ва ўжытку некаторыя малаколькасныя народы Кітаю. Складзены ў [[93 год]]зе годзе кітайскі слоўнік «ШовэньШавэнь цзецзыцзэцзы» налічваў 9353 герогліфы. Слоўнік пачатку 18 ст. «Кансі ЦзыдзяньЦзыцьзянь», складзены пры імпэратары [[Кансі]], зьмяшчаў 49 тыс. знакаў. На [[2009]]  г. кітайская пісьменьнасьць налічвала звыш за 60 тыс. герогліфаў. Пры гэтым у кітайскіх школах вывучаецца толькі 4 тыс. герогліфаў, хоць чытаньне [[газэта]]ў, [[часопіс]]аў і літаратуры вымагае веданьня 6 тыс. знакаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Асаблівасьці кітайскай герагліфікі|спасылка=http://belarusian.cri.cn/65/2009/09/16/2s482.htm|выдавец=Міжнароднае радыё Кітая|дата публікацыі=16 верасьня 2009|дата доступу=28 студзеня 2014}}</ref>.
 
== Дыялектныя групы ==
У кітайскай мове вылучаецца 7 дыялектных групаў: паўночная (北, самая шматлікая  — звыш 800  млн носьбітаў), (吴), [[сян]] (湘), [[гань]] (贛/赣), [[хака]] (客家), [[Кантонскі дыялект|юэ]] (粤), [[Міньскія мовы|мінь]] (閩/闽 - — у тым ліку тайваньская). Дыялекты адрозьніваюцца фанэтычна (што замінае міждыялектным зносінам, дарма што дыялекты зьвязаныя рэгулярнымі гукавымі адпаведнасьцямі), лексыкай, збольшага граматыкай, аднак асновы іх граматыкі і слоўнікавага складу адзіныя. Сродкам зносін носьбітаў розных дыялектаў служыць нарматыўная кітайская мова, якая ў Кітаі завецца [[путунхуа]] (普通话/普通話), у Сынгапуры хуаюй (华语/華語) у Ганконгу і Тайвані  — [[гоюйгаюй]] (国语/國語), паміж імі існуюць малаважныя адрозьненьні ў фанэтыцы, на пісьме ў путунхуа і хуаюй выкарыстоўваюцца скарочаныя гіерогліфы, а ў гоюй -гаюй — поўнае напісаньне гіерогліфаў. Пры крайняй неабходнасьці можна дамагчыся, каб цябе зразумелі, напісаўшы гіерогліфыгерогліфы на паперы або намаляваўшы іх рукой у паветры. Літаратурная мова абапіраецца на паўночныя дыялекты. Фанэтычная норма  — [[пэкін]]скае вымаўленьне (аднак у эпоху дынастыі Тан, калі было створана большасьць клясычных кітайскіх тэкстаў, норма была блізкая хутчэй да цяперашняй дыялектнай групы хака).
 
== Крыніцы ==