Розьніца паміж вэрсіямі «Атам»

2899 байтаў дададзена ,  7 гадоў таму
выпраўленьне спасылак, дапаўненьне
д (Bot: Migrating 145 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q9121 (translate me))
(выпраўленьне спасылак, дапаўненьне)
[[Файл:Helium atom QM.svg|міні|250пкс|Атам гелія]]
 
'''А́там''' ({{мова-grc|ἄτομος}}  — непадзельны)  — маленечкая часьцінка [[рэчыва]], найменшая часьцінка [[Хімічны элемэнт|хімічнага элемэнту]], што захоўвае ягоныя ўласьцівасьці.
 
Атам складаецца з дробнага, але масыўнага [[ЯдроАтамнае атамнаеядро|ядра]], якое нясе дадатны [[Зарад электрычны|электрычны зарад]] і шмат лягчэйшых [[Электрон|электронаўэлектрон]]аў, якія маюць адмоўны [[Зарад электрычны|электрычны зарад]], штоі ўтвараюць вакол [[Ядро атамнае|ядра]] электронныя абалонкі. Памеры атама нашмат большыя за памер [[Ядро атамнае|ядра]] і вызначаюцца памерамі электронных абалонак. Парадак лінейных памераў атаму — 0,1 нм.
 
Фізычныя і хімічныя ўласьцівасьці атаму вызначаюцца ягонай будовай, якая апісваецца квантавымі законамі.
 
У залежнасьці ад кантэксту, кажучы пра атам маюць на ўвазе як электранэўтральныя атамы, гэтак і [[Іён|іёны]] згаданага [[Хімічны элемэнт|хімічнага элемэнта]], або гавораць пра атам каб адрозьніць нэўтральную часьцінку [[рэчыва]] ад [[Іён|іёна]], які мае электрычны [[Зарад электрычны|зарад]].
 
== Уласьцівасьці атама ==
 
=== Субатамныя часьціцы ===
Нягледзячы на тое, што першапачаткова слова «атам» мела значэньне часьціцы, якая не падзяляецца на больш дробныя часткі, згодна сёньняшніх навуковых тэорый ён складаецца з больш дробных часьціц, якія маюць назву субатамныя часьціцы. Атам складаецца з [[электрон]]аў, [[пратон]]аў ды [[нэўтрон]]аў. Самы распаўсюджаны ізатоп [[вадарод]]у <sup>1</sup>H складаецца толькі з электрона ды пратона.
 
Электрон зьяўляецца самай лёгкай з часьціц, якія складаюць атам. Ён мае масу 9,11·10<sup>−31</sup> кг, адмоўны электрычны зарад і памеры настолькі малыя, што іх немагчыма вызначыць сродкамі сучаснай фізыкі. Адпаведна лічыцца, што электрон не складаецца з драбнейшых часьціц. Пратоны ў 1836 разоў цяжэйшыя за электрон (1,6726·10<sup>−27</sup> кг) і маюць дадатны электрычны зарад, што прымушае электроны прыцягвацца да пратонаў электрамагнітнымі сіламі. Нэўтроны не маюць электрычнага зараду і ў 1839 разоў цяжэйшыя за электрон (1,6929·10<sup>−27</sup> кг). Памеры нэўтронаў ды пратонаў блізкія, каля 2,5·10<sup>−15</sup> м.
 
Маса ядра меншая за суму масаў ягоных складнікаў. Гэты факт мае назву «дэфект масаў».
 
У [[Стандартная мадэль|стандартнай мадэлі]] элемэнтарных часьціц протоны ды нэўтроны складаюцца з элемэнтарных часьціц, якія завуцца [[кварк]]амі. Пратон складаецца з двух [[u-кварк]]аў ды аднаго [[d-кварк]]а, нэўтрон — з адного u-кварка ды двух d-кваркаў. З-за гэтага ў пратона ды нэўтрона розныя масы і адрозьненьне ў наяўнасьці зараду.
 
=== Электроны ў атаме ===
Электроны прыцягваюцца да атамнага ядра. Кожны электрон характарызуецца энергіяй сувязі, якая вызначаецца адлегласьцю паміж ядром ды электронам. Гэтыя адлегласьці адпавядаюць атамным арбіталям.
 
== Вонкавыя спасылкі ==
Ананімны ўдзельнік