Розьніца паміж вэрсіямі «Нэптун»

212 байтаў выдалена ,  7 гадоў таму
крыніцы, афармленьне
(шаблён, дапаўненьне)
(крыніцы, афармленьне)
{{Іншыя значэньні|Нэптун (неадназначнасьць)}}
{{Плянэта
| назва = Нэптун
| сымбаль = [[Файл:Neptune symbol.svg|25пкс]]
| выява = Neptune Full.jpg
| апісаньне выявы = NASA
| эпоха = [[J2000]]
 
| эпоха = [[J2000]]
<!--| апацэнтар = {{просты сьпіс|
* {{лік|4536874325 км}}
}}
| пэрыцэнтар = {{просты сьпіс|
* {{лік|4459631496 км}}
}}-->
| вялікая паўвось = {{просты сьпіс|
* {{лік|4503443661 км}}
* {{лік|30.10366151 а. а.}}
}}
| эксцэнтрысытэт = {{лік|0,00858587}}
| сыдэрычны пэрыяд = {{просты сьпіслік|60189 зямных дня}}<ref name="nasa" />
| сынадычны пэрыяд = {{просты сьпіс|
* {{лік|60223.3528 зямных дня}}{{удакладніць}}
* {{лік|164.88 [[Юліянскі год (астраномія)|юліянскага году]]}}
}}
| сынадычны пэрыяд = {{просты сьпіс|
* {{лік|367.49 дзён}}
}}
| арбітальная хуткасьць = {{лік|5.432 км/с}}
<!--| сярэдняя анамалія = {{лік|°}}-->
| нахіленьне = {{просты сьпіс|
* {{лік|1,76917°}} да [[Экліпытка|экліптыкі]]
<!--* {{лік|5.65°}} да экватара Сонца
}}
<!--| усходзячы вузел = {{лік|°}}
| аргумэнт пэрыцэнтра = {{лік|°}}-->
|экватарыяльны радыюс = 24 764 км
|палярны радыюс = 24 340 км
|аб’ём = 6,254×10<sup>13</sup> км³
|маса = 1,0243×10<sup>26</sup> кг
|шчыльнасьць = 1638 кг/м³<ref name="nasa">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html Neptune Fact Sheet]{{Ref-en}}</ref>
|шчыльнасьць = 1,638 [[грам|г]]/[[кубічны сантымэтар|см³]]{{удакладніць}}
|плошча паверхні =7,619×10<sup>9</sup> км²
|гравітацыя на экватары = 11,15 [[Паскарэньне|м/с²]], або 1,14 [[паскарэньне вольнага падзеньня|g]]
|мінімальная тэмпэратура1 = 50&nbsp;
|сярэдняя тэмпэратура1 = 53&nbsp;K
|максымальная тэмпэратура1 = ?&nbsp;K
|ціск = 100 кПа
| спадарожнікі = 14 ([[Спадарожнікі Нэптуна|сьпіс]])
|склад = {{Просты сьпіс|
* 80±3.2 % [[вадарод]]у (H<sub>2</sub>)
'''Нэпту́н''' — восьмая па аддаленасьці ад [[Сонца]] [[плянэта]] [[Сонечная сыстэма|Сонечнай сыстэмы]]. Плянэта была адкрыта ў [[1846]] годзе і названая імем бога мораў у рымскай міталёгіі. Знак Нэптуна — ♆ стылізаваны трызубец, знак марскога бога Нэптуна.
 
Вельмі кампактная [[газавая плянэта]] (шчыльнасьць 1,64&nbsp;г/см³) дамінуе дзякуючы сваёй вялікай масе (17&nbsp;×&nbsp;Зямлі) над усёй вонкавай Сонечнай сыстэмай і ўплывае на арбіты шматлікіх цел меншага памеру, такіх як [[Плютон (карлікавая плянэта)|Плютон]] і [[Транснэптунавы аб'ектаб’ект|транснэптунавые аб’екты]].
 
== Гісторыя адкрыцьця ==
Уначы [[23 верасьня]] [[1846]] [[Ёган Гале]] і [[Гейнрых д’Арэ]] (Heinrich Louis d’Arrest), праводзячы назіраньні на абсэрваторыі ў [[Бэрлін]]е, выявілі плянэту ўсяго ў адным градусе ад становішча, вылічанага ў [[1846]] году францускім астраномам [[Урбэн Левер'е|Урбэнам Левер’е]] на падставе дадзеных аб невялікіх абурэньнях у руху [[Уран (плянэта)|Урана]]. Трохі меней дакладнае прадказаньне ангельскага астранома [[Джон Кух Адамз|Джона Адамза]], зробленае на год раней, сустрэла ў Ангельшчыне неабгрунтаваны скептыцызм, і было апублікавана толькі пасьля адкрыцьця плянэты. Нягледзячы на гэта, ангельцы разгарнулі разлютаваныя спрэчкі аб нацыянальным прыярытэце і аб тым, як трэба назваць плянэту. У канчатковым выніку плянэта атрымала назву Нэптун па ймюімі бога мора [[старажытнарымская міталёгія|рымскай міталёгіі]], якое прапанаваў Левер’е адразу жа пасьля адкрыцьця. Цікава, што вылічаная Левер’е і Адамсам арбіта Нэптуна вельмі хутка адхілялася ад сапраўднай арбіты плянэты, і калі бы пошукі зацягнуліся на некалькі гадоў, то па гэтых вылічэньнях знайсьці плянэту ўжо было бы нельга.
 
== Вывучэньне ==
На самых лепшых фатаграфіях, зробленых ззь [[Зямля|Зямлі]], можна адрозьніць асобныя яркія аблокі й яркую імгу над паўднёвым канцавосьсем плянэты. Касьмічны апарат [[Вояджэр-2|«Вояджэр-2»]] пацьвердзіў гэтыя назіраньні, калі мінуў усяго ў 5000 км над верхавінамі аблокаў плянэты [[25 жніўня]] [[1989]]. Акрамя таго, ён выявіў шмат новых дэталяў, у тым ліку шырокую цыкланічную сыстэму ў паўднёвым паўшар’і — Вялікая цёмная пляма. Да [[1994]] г. гэтая сыстэма распалася, а касьмічны [[Хабл (тэлескоп)|тэлескоп імя Хабла]] выявіў новую Вялікую цёмную пляму ў паўночным паўшар’і.
 
«Вояджэр-2» таксама выявіў меншую цыкланічную сыстэму зь яркім ядром ззь пёрыстых аблокаў, добра адрозную сыстэму палос і шматлікія тонкія пёрыстыя аблокі. Таксама было выяўлена маленькае яркае воблачка няправільнай формы, зьдзяйсняльнае адно абарачэньне за 16 гадзін. Яно атрымала назву «[[Скутэр (воблака)|Скутэр]]» і можа быць верхавінай выкіду з ніжніх пластоў [[Атмасфэра|атмасфэры]]. Некаторыя з гэтых дэталяў адкідаюць цені на больш глыбокія пласты аблокаў, што дало першыя дадзеныя аб вэртыкальным расслаеньні атмасфэры Нэптуна. Высокія аблокі, зьмешчаныя на 50—100 км вышэй асноўнага пласта, верагодна, складаюцца з крышталяў [[мэтан]]у, а ніжэйшы і бесперапынны ўзровень утвораны крышталямі [[аміяк]]у або сульфіду [[вадарод]]у. Пёрыстыя аблокі хутка зьмяняюцца, часта зьяўляюцца і зьнікаюць ўсяго за некалькі гадзін. Такім чынам, надвор’е на Нэптуне дынамічнае і зьменлівае, як і на Зямлі.
 
== Астранамічныя дадзеныя ==
Арбіта Нэптуна — адна з найболей блізкіх да акружнасьці ў Сонечнай сыстэме. Яе вялікая паўвось роўная 4504,3 млн км пры [[эксцэнтрысытэт|эксцэнтрысытэце]] ўсяго 0,0086. Адлегласьць Нэптуна да Сонца зьмяняецца ў межах 29,8—30,4 [[астранамічная адзінка|а. а.]] Нахіл арбіты да плоскасьці [[экліптыка|экліптыкі]] роўны 1°46'. Пэрыяд звароту плянэты вакол Сонцы роўны 164,79 гадоў.
 
Максымальная [[зорная велічыня]] Нэптуна на зямным небе роўная 7,8, г. ззн. ён прыкладна ў пяць разоў слабей самых слабых зорак, бачных няўзброеным вокам. У вялікія тэлескопы ён выглядае як маленькая блакітнаватая кружэлка дыямэтрам 2,3 кутніх сэкунды.
 
== Фізычныя характарыстыкі ==
У Нэптуна, як і ў іншых [[Газавыя плянэты|плянэт-гігантаў]], няма цьвёрдай паверхні, таму за ўзровень адліку пры вымярэньні памераў плянэты прымаецца ўзровень атмасфэры, на якім ціск складае 1 бар. Экватарыяльны дыяметр Нэптуна роўны 49 528 км, палярны — 48 680 км; яго маса — 1.,02×10<sup>26</sup> кг — пераўзыходзіць зямную ў 17,14 раз. Такім чынам, гэтая плянэта трохі менш і цяжэй за [[Уран (плянэта)|Ўран]]. Сярэдняя шчыльнасьць Нэптуна — 1,761638 гкг/смм³{{удакладніць}}. Узровень сонечнай энэргіі ў навакольлях Нэптуна вельмі малы і складае каля 8 8 Вт/м².
 
Атмасфэра Нэптуна на 98% складаецца з [[вадарод]]у і [[гелій|гелію]]. У ёй утрымліваецца таксама 2,5—3% [[мэтан]]у. Пёрыстыя аблокі ў атмасферы Нэптуна, хутчэй за ўсё, складаюцца з крышталяў зьмёрзлага метану. Моцныя лініі паглынаньня мэтану, дамінуючыя ў спэктры плянэты, надаюць Нэптуну інтэнсіўны сіні колер. У спэктры выяўленыя таксама сьляды малекулярнага вадароду і этану. У мікрахвалевым дыяпазоне выяўляецца прысутнасьць невялікіх колькасьцяў аміяку.
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Neptune (planet)|выгляд=міні}}
* [http://www.allplanets.ru/solar_sistem/neptune/neptune_v.htm «Вояджэр-2» дасьледуе Нэптун]
* [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=1014 Сэрца марскога гіганта]
159 567

зьменаў