Розьніца паміж вэрсіямі «Жмудзіны»

6 байтаў дададзена ,  7 гадоў таму
д
д (Bot: Migrating 11 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q393779 (translate me))
д (Typo fixing using AWB)
 
== Гісторыя ==
Продкі жамойтаў па археалягічных дадзеных у [[5 стагодзьдзе|5 ст.]] засялялі басэйн р. [[Швэнтойя]]. У [[8 стагодзьдзе|VIII]]-[[9 стагодзьдзе|IX стагодзьдзях]] племя '''жмудзь''' адлучылася ад [[латышы|латышоў]] і прасунулася на поўдзень да [[Жмудзкае ўзвышша|Жмудзкага ўзвышша]] ў вярхоўях рэкрэкаў [[Дубіса]] і [[Юра (рака)|Юра]] (археалягічная [[культура грунтавых магільнікаў]] Цэнтральнай Летувы 5-6 стст.). З [[13 стагодзьдзе|13 ст.]] адстойвалі незалежнасьць у дужаньні з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]], у [[1422]] г. канчаткова ўвайшлі ў склад [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]], утварыўшы тамака [[Жмудзкае стараства]]. Да [[15 стагодзьдзе|15]]-[[16 стагодзьдзе|16 ст.]] асімілявалі паўднёвых [[земгалы|земгалаў]] і паўднёвых [[куршы|куршаў]] Заходняй Летувы. Жмудзь апошнімі з эўрапейскіх народаў былі зьвернутыя ў [[хрысьціянства]] (15 ст.). У [[19 стагодзьдзе|19 ст.]] Жмудзь стала цэнтрам жмудзінскага (летувіскага) культурнага адраджэньня. На жамойцкай мове былі выдадзеныя некалькі літаратурных твораў. У 1-й палове [[20 стагодзьдзе|20 ст.]] была створаная асобная пісьменнасьць на лацінскай аснове.
 
== Традыцыйная культура ==
У '''жаночай''' адзежы пераважае агульналетувіскі тып туніка вобразнай кашулі з наплечнікамі з чырвоным браным узорам, але ў Клайпедзкім раёне і па ніжнім [[Нёман]]у сустракаліся кашулі з прамымі палікамі, прышытымі па аснове тканіны, і арнамэнтам, вышыты роўнядзьдзю; да канца 19 ст. распаўсюдзіліся гафт крыжом і ангельскай роўнядзьдзю, арнамэнтацыя карункамі і зубчастай тасьмой, браная тэхніка арнамэнту захавалася толькі ва Ўсходняй Жмудзі. Жамойцкая [[спадніца]] (sijonas, sejonas) — ваўняная (больш на ўсходзе) або напаўваўняная (больш на захадзе) у зморшчыну, радзей у зборку, падоўжна-паласатая (больш на захадзе) або клецістая (больш на ўсходзе) (пераважае, асабліва на поўначы, чырвоны колер). Фартух — бавоўна-папяровы з аднаго палотнішча, з частымі падоўжнымі чырвонымі (больш на поўначы і ўсходзе) або шматколернымі (больш на поўдні і захадзе) арнамэнтальнымі палосамі. Характэрныя кароткая камізэлька і кофта са зборкамі або зморшчынамі пад грудзьмі, клецістае, у асноўным чорна-чырвонае (да сярэдзіны 19 ст. існавала больш старажытнае даўгаватае папярочна-паласатае) наплечное покрыва (на поўначы — raištis, на поўдні — kryžokas, skepeta). Дзявоцкі галаўны ўбор — вянок у выглядзе абруча з прымацаванымі трыкутнікамі з рознакаляровых стужак (рангай); на захадзе і ў Панёманьне вакол кос, выкладзеных вянком, павязвалі чорную аксамітную стужку. Жанчыны насілі каптур, сабраны на цемрадзі і патыліцы, па-над якім павязвалі хустку арнамэнтам (канцы перакрыжоўваліся пад патыліцай і завязваліся вузлом на ілбу).
 
'''Мужчыны''' насілі шэры кафтан з адрэзанай спінкайсьпінкай, зморшчынамі, зборкамі або разрэзам ззаду, рознакаляровыя штаны і камізэлька, лямцавы капялюш з стужкамі і паўлінавымі пёрамі, белая шыйная хустка. Характэрныя драўляны абутак (клумпэс), вязаныя панчохі з узорам пасярэдзіне галёнкі.
 
=== Музыка ===
981

зьмена