Уладзімер Ленін: розьніца паміж вэрсіямі

выпраўленьне спасылак
(– непацьверджаныя зьвесткі)
(выпраўленьне спасылак)
{{Палітык
|імя = Уладзімер Ільліч Ульянаў (Ленін)
|жанчына =
|выява = Bundesarchiv Bild 183-71043-0003, Wladimir Iljitsch Lenin.jpg
|памер = 250px
|подпіс_пад_выявай = Уладзімер Ільліч Ленін
|пасада = першы кіраўнік [[СССРСаюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкай дзяржавы]]
|пачатак_тэрміну = 1917
|канец_тэрміну = 1923
|прэзыдэнт =
|прэм'ер-міністар =
|папярэднік =
|наступнік = [[Аляксей Рыкаў]]
|дата_нараджэньня = [[{{Нарадзіўся|22 красавіка]] [[|4|1870]]|0|1}}
|месца_нараджэньня = [[Ульянаўск|Сымбірск]]
|дата_сьмерці = [[{{Памёр|21 студзеня]] [[|1|1924]]}}
|месца_сьмерці = Сядзіба Горкі, РСФСР
|нацыянальнасьць = [[расейцы|расеец]]
|узнагароды =
}}
'''Уладзі́мер Ільлі́ч Улья́наў''', больш вядомы пад псэўданімам '''Ле́нін''' ({{мова-ru|Владимир Ильич Ленин}}; [[22 красавіка]] [[1870]] — [[21 студзеня]] [[1924]]) — расейскі камуністычны тэарэтык, арганізатар і кіраўнік [[Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ў [[Расея|Расеі]], першы кіраўнік [[СССРСаюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкай дзяржавы]].
 
== Біяграфія ==
Уладзімер Ульянаў нарадзіўся ў [[СымбірскУльянаўск|Сымбірску]]у ў сям’і работніка сфэры адукацыі. Паводле этнічнага паходжаньня Ўльянаў меў расейскія, [[калмыкі|калмыцкія]], [[немцы|нямецкія]], [[швэды|швэдзкія]], [[жыдыГабрэі|жыдоўскіягабрэйскія]] карані. Ён быў пахрышчаны ў [[праваслаўе]].
 
У раньнім веку Ўльянаў перажыў дзьве буйныя трагедыі. Першаю сталася сьмерць бацькі ў [[1886]] г.
 
У траўні [[1887]] г. брат Уладзімера Ўльянава Аляксандар быў павешаны за ўдзел у арганізацыі замаху на цара [[АляксандрАляксандар III Раманаў|Аляксандра III]]. Ягоная сястра была трапіла пад хатні арышт у маёнтку Ўльянавых у вёсцы Какушкіна ў 40 км ад [[Казань|Казані]]. Усё гэта радыкалізавала Леніна ад самых малдых гадоў. У савецкай ідэалягічнай міталёгіі гэты эпізод прадстаўляўся як вызначальны для будучай дзейнасьці Леніна.
 
Уладзімер Ульянаў таксама ўцягваўся ў актыўнасьць марксысцкіх груповак. За ўдзел у пратэстах ён быў выключаны з Казанскага ўнівэрсытэту і працягнуў навучаньне самастойна, у [[1891]] атрымаўшы ліцэнзію на [[Адвакат|адвакацкую]] дзейнасьць. За гэты час ён вывучыў некалькі замежных моваў, пераклаў на расейскую мову Маніфэст Камуністычнай партыі. Таксама Ленін стаўся аўтарам некалькіх тэарэтычных працаў па філязофіі [[марксызммарксізм]]у.
 
[[Файл:Lenin-1895-mugshot.jpg|міні|Арыштанцкі фотаздымак Леніна]]Пэўны час Ульянаў працаваў у [[Самара|Самары]]. У 1893 ён пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе ўсё больш і больш актыўна займаўся рэвалюцыйнай прапагандай і тэарэтызаваньнямі на марксысцкія тэмы. 7 сьнежня 1895 ён быў арыштаваны і зьняволены на 14 месяцаў, пасьля чаго сасланы ў вёску Шушанскае ў [[Сыбір]]ы.
 
У ліпені 1898 Ленін пабраўся шлюбам з Надзеждай Крупскай, таксама сацыялісткай. У красавіку 1899 ён апублікаваў сваю кнігу «Разьвіцьцё капіталізму ў Расеі». У 1900 тэрмін ссылкі скончыўся, і Ленін пачаў шмат вандраваць па Расеі і замежжы. Пэўны час ён жыў у [[Цюрых]]у, [[Жэнэва|Жэнэве]], [[МюнхенМюнхэн]]е, [[Прага|Празе]], [[Вена|Вене]], [[Манчэстэр]]ы і [[Лёндан]]е. Ульянаў актыўна займаўся публіцыстыкай, прыкладна ў гэты час ён упершыню выкарыстаў [[псэўданім]] «Ленін».
 
Ленін быў актыўным сябрам Расейскай Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі ([[РСДРП]]). У 1903 годзе пасьля расколу партыі, які быў часткова інсьпіраваны ленінавым памфлетам «Што рабіць?», ён узначаліў фракцыю бальшавікоў.
 
=== 1914—1917 гг. ===
Падчас [[Першая Сусьветнаясусьветная вайна|Першай Сусьветнаесусьветнае вайны]] адбыўся раскол эўрапейскіх левых з-за таго, што некаторыя марксысцкія партыі (у прыватнасьці, у [[Нямеччына|Нямеччыне]]) актыўна падтрымалі свае ўрады ў вайне.
 
Пасьля [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскай рэвалюцыі]] [[1917 году]] года ў Расеі і зрынаньня цара [[Мікалай II|Мікалая II]], Леніну, які ў той час знаходзіўся ў ізаляванай ад вайны Швайцарыі, было патрэбна тэрмінова вернуцца ў Расею. Зацікаўлены ў дэстабілізацыі свайго ворага-Расеі, нямецкі ўрад дазволіў Ульянаву на цягніку праехаць праз усю Нямеччыну, а пасьля караблём пераехаць у Швэцыю, а адтуль пры дапамозе швэдзкіх камуністаў — у [[Пертаґрад]].
 
16 красавіка 1917 г. Ленін прыбыў у сталіцу Расеі і ўзначаліў бальшавісцкія сілы апублікаваўшы свае [[Красавіцкія тэзы]], дзе заклікаў да бязьлітаснай барацьбы супраць расейскага Часовага ўраду.
[[8 лістапада]] [[1917]] г. Ленін быў абраны старшынём Савета народных дэпутатаў. Бальшавісцкі ўрад абвесьціў пляны па электрыфікацыі Расеі, пераадоленьню дыскрымінацыі жанчынаў і масавай непісьменнасьці.
 
Адной зь першых задачаў для савецкага ўраду было сканчэньне вайны. Пэўная частка бальшавісцкіх кіраўнікоў ([[Мікалай Бухарын|Бухарын]]) выступала за працяг вайны супраць Нямеччыны, хтосьці ([[Леў Троцкі|Троцкі]]) выступаў за канцэпцыю «ані міра, ані вайны»: спыненьне баявых дзеяньняў і вяртаньне ўсіх захопленых тэрыторый. Аднак, Ленін настаяў на падпісаньні Берасьцейскай мірнай дамовы, паводле якой Расея выходзіла з вайны і губляла буйныя тэрыторыі на Захадзе. Падпісаньне гэтага міру дадало аргумэнтаў тым, хто абвінавачваў бальшавікоў у прадстаўленьні нямецкіх інтарэсаў.
 
Пасьля паразы бальшавікоў на выбарах ува Ўстаноўчы сход Расеі, Чырвоная гвардыя расстраляла першую сэсію новаабранага сходу. Гэтым пачалося актыўнае гвалтоўнае выцісканьне альтэрнатўыных бальшавікам сілаў з палітычнай арэны.
 
 
[[Файл:Vladimir Lenin and Joseph Stalin, 1919.jpg|міні|зьлева|Уладзімер Ленін і [[ІосіфЁсіф Сталін]] у 1919]]
 
=== Замах ===
 
=== Канец жыцьця ===
Здароўе Леніна было моцна падарванае рэвалюцыяй і замахамі на яго жыцьцё. Мэдычныя тэхналёгіі таго часу не дазвалялі выцягнуць кулю зь яго шыі. У траўні 1922 Ленін меў першы [[Інсульт|ўдар]], ён стаў напалову паралізаваны і ня змог далей выконваць свае абавязкі па кіраваньню краінай. У сьнежні таго ж году адбыўся другі ўдар, і Ленін цалкам адыйшоў ад актыўнай палітычнай дзейнасьці. Трэці ўдар Ленін меў у сакавіку 1923 г., пасьля чаго да канца жыцьця застаўся нямым і цалкам паралізаваным.
 
Ленін памёр 24 студзеня 1924 году.
 
=== Пасьля сьмерці ===
Праз тры дні пасьля сьмерці Леніна, горад Петраґрад быў пераназваны ў яго гонар на [[Ленінґрад]]. Зь цела Ўладзімера Ўльянава былі вынятыя вантробы, труп быў забальзамаваны і выстаўлены на сталы паказ у пабудаваным на [[Чырвоная плошча|Чырвонай плошчы]] маўзалеі, дзе ён знаходзіцца і сёньня.
 
[[Файл:Lenin-Silhoutte.svg|125пкс|зьлева|Стылізаваная выява Леніна]]
Культ Леніна стаўся цэнтрам камуністычнай міталёгіі. За гады камуністычнага рэжыму імём Леніна былі называныя дзясяткі гарадоў, вуліцаў, прадпрыемстваў па ўсяму [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і краінах сацыялістычнага блёку. Амаль у кожным населеным пункце СССР існаваў помнік Леніну, цэнтральная вуліца і плошча былі названыя ў гонар Леніна. Плынь марксызму, заснаваная Ленінам, атрымала найменьне «[[Марксызм-ленінізм]]», існавалі цэлыя інстытуты вывучэньня ленінскай ідэалёгіі, пры тым, што самі працы Леніна жорстка цэнзураваліся.
 
Пасьля падзеньня камунізму, ува Ўсходняй Эўропе большасьць помнікаў Леніну былі зрынутыя, вуліцы пераназваныя назад. Аднак, на постсавецкай прасторы дагэтуль шмат ленінскіх помнікаў і назваў. Ленінґрад быў у 1991 годзе пераназваны назад на [[Санкт-Пецярбург]], аднак [[Ленінґрадзкая вобласьць]] і горад [[Ульянаўск]] (былы Сімбірск) захавалі свае савецкія назвы.
 
== Крыніцы ==
{{ЗноскіКрыніцы}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ленін, Уладзімер}}
 
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1870 годзе]]
[[Катэгорыя:Расейскія палітыкі]]
[[Катэгорыя:Савецкія палітыкі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі]]
[[Катэгорыя:Сасланыя ў Сыбір]]
[[Катэгорыя:Памерлі 21 студзеня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]]
6133

зьмены