Розьніца паміж вэрсіямі «Наўгародзкая рэспубліка»

Скасаваньне праўкі 1436615 удзельніка 80.239.242.79 (гутаркі)
(Скасаваньне праўкі 1436615 удзельніка 80.239.242.79 (гутаркі))
{{Краіна
| Назва = Наўгародзкая рэч паспалітаярэспубліка
| НазваЎРоднымСклоне = Наўгародзкай рэч паспалітаярэспублікі
| НазваНаДзяржаўнайМове = Новгородская земьля
| Сьцяг = Nowogród.svg
| НацыянальныДэвіз =
| Месцазнаходжаньне = Novgorod1400.png
| ПодпісПадВыявайМесцазнаходжаньня = Наўгародзкая рэчпаспалітаярэспубліка ў 1400 годзе
| АфіцыйнаяМова =
| Сталіца = [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]]
| Насельніцтва =
| ШчыльнасьцьНасельніцтва =
| ЭтнічныСклад = Славены (пасьля ўваходу ў склад Русі - рускія)
| КанфэсійныСклад = Праваслаўе
| Пісьменнасьць = кірыліца
| ГодАцэнкіСУП =
| МесцаЎСьвецеПаводлеСУП =
| СьцягНаступнайДзяржавы2 = Coat of Arms of Russia 1497.gif
}}
'''Наўгародзкая рэч паспалітаярэспубліка''' — дзяржава на паўночным захадзе і поўначы сучаснай [[Расея|Расеі]] ў [[1136]]—[[1478]]. Галоўны горад — [[Ноўгарад]]. Саманазва - Новгородськая земля.
 
== Гісторыя ==
Наўгародзкая рэч паспалітаярэспубліка актыўна засяляе і далучае да сябекалянізавала землі на поўнач і ўсход да [[Арктычны акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] і [[Урал|Ўрала]] ([[Югра|Югру]], [[Вятка|Вятку]], [[Перм]] і г. д.). Да Болатаўскага дагавору ([[1348]]) яна намінальна ўключала таксама тэрыторыю Пскоўскай рэчфэадальнай паспалітайрэспублікі. ВярхоўныяОрганы кіруючыя ўрадыкіраваньня — баярская рада, [[веча]], якое выбірала піскапаепіскапа (затым архіпіскапаархіепіскапа), пасадніка, тысяцкага. Князі запрашаліся па дагаворы зь вечам і былі галоўным чынам ваяводаміваеначальнікамі. РазьвітоеРазьвітая мясцоваесыстэма самакіраваньнемясцовага самакіраваньня існавала таксама ў іншых местахгарадзкіх цэнтрах. З усіх рускіх земляў Наўгародзкая рэч паспалітаярэспубліка падтрымлівала найбольш цесныя гандлёвыя і культурныя кантакты з [[Заходняя Эўропа|Заходняй Эўропай]] (у тым ліку з [[Ганза|Ганзай]], якая трымала ў Ноўгарадзе буйную факторыю) і была самай эканамічна і культурна разьвітай часткай Русі. Адносна шырока была распаўсюджана пісьменнасьць, існавалі багатыя традыцыі летапісаньня (наўгародзкія летапісы зьмяшчаюць шмат каштоўных зьвестак па гісторыі [[ВКЛ]]); у канцы [[15 стагодзьдзе|XV стагодзьдзя]] пачала пранікаць эўрапейская вучонасьць, зьявіліся першыя на Русі ерасі, паўставалі навуковыя гурткі.
 
Развіцьцё Наўгародзкай рэч паспалітайрэспублікі адбывалася ва ўмовах сталай войнаўагрэсіі з боку суседзяў: за сваю гісторыю яна 26 разоў ваявала са [[Швэцыя|Швэцыяй]] і 11 разоў зь [[Лівонскі Ордэн|Лівонскім Ордэнам]]. Часта яе саюзьнікам у барацьбе зь імі выступала [[Полацкае княства]]. За першую палову [[13 стагодзьдзе|XIII стагодзьдзя]] Наўгародзкая рэспубліка адбіла каля 15 літоўскіх «набегаў»; пасьля буйнога паражэньня літоўцаў у [[1245]] з ВКЛ усталяваліся параўнаўча мірныя адносіны. З [[1330]]-х гадоў ВКЛ імкнулася ўсталяваць сюзэрэнітэт над Наўгародзкай рэспублікай (глядзі [[Нарымонт]]), што выклікала процідзеяньне [[Маскоўскае княства|Маскоўскага Вялікага княства]]. Гэта дазваляла Наўгародзкай рэспубліцы лавіраваць паміж гэтымі двума буйнымі дзяржавамі і працяглы час захоўваць незалежнасьць. Служылымі князямі часта запрашаліся князі з ВКЛ ([[Лугвен]], [[Нарымонтавічы]] і іншыя), якім традыцыйна прадастаўляліся для «кармленьня» [[Ладага]], [[Арэшак]], [[Карэла]], [[Капор’е]]. Паралельна з гэтай існавала «маскоўская сыстэма кармленьняў», куды запрашаліся служылыя князі з тэрыторый, падкантрольных Маскве. І Масква, і Літва актыўна ўмешваліся ў барацьбу наўгародзкіх «партый», падтрымліваючы сваіх прыхільнікаў ваеннай сілай (напрыклад, [[Альгерд]] у [[1345]]).
 
На працягу ўсяго свайго княжаньня [[Вітаўт]] пры падтрымцы [[Ягайла|Ягайлы]] імкнуўся ўсталяваць кантроль над Ноўгарадам і [[Пскоўская рэспубліка|Псковам]]. Яшчэ ў [[1389]] Лугвен склаў васальную прысягу Ягайлу як сюзэрэну Наўгародзкай рэспублікі (што трымалася ў тайне ад самiх наўгародцаў). Паводле ўмоў [[Салінскі дагавор|Салінскай дамовы]] ([[1398]]) і [[Рацёнскі дагавор|Рацёнскай дамовы]] ([[1404]]) прадугледжвалася садзейнічаньне Лівонскага Ордэна ў далучэньні Наўгародзкай рэспублікі да ВКЛ; у другой палове [[1410]]-х папы [[Ян XXIII (антыпапа)|Ян XXIII]] i [[Марцін V (папа рымскі)|Марцін V]] выдалi некалькi булаў, прызначаючы Вітаўта і Ягайлу генэральнымі вiкарыямі Ноўгарада і Пскова, але ім удалося захаваць самастойнасьць. На працягу, прынамсi, двух наступных стагодзьдзяў перакананьне, што Ягайла i Вітаўт «валодалi» Hоўгаpадам, было хаця i неабгpунтаваным, але дастаткова pаспаўсюджаным у Лiтве i Польшчы і доўгі час служыла падставай для прэтэнзій на «вяртаньне» Ноўгарада ў склад ВКЛ. Спрабуючы захапіць Ноўгарад, Вітаўт вёў супраць яго войны (асабліва маштабную ў [[1428]]), якія не прынеслі рэальных вынікаў.
136 871

зьмена