Розьніца паміж вэрсіямі «Царква Сьвятога Духа (Менск)»

д
Скасаваньне праўкі 1396760 удзельніка Czalex згодна з крыніца — be-x-old:Абмеркаваньне Вікіпэдыі:Сынанімічныя словы
д (Скасаваньне праўкі 1396760 удзельніка Czalex згодна з крыніца — be-x-old:Абмеркаваньне Вікіпэдыі:Сынанімічныя словы)
Белоруссии // «Архитектурное наследство» № 23, 1975. С. 85.</ref><ref>{{Літаратура/Рэха даўняга часу|к}} С. 60.</ref><ref name="val68">{{Літаратура/Менск. Стары і новы|к}} С. 68.</ref>.
 
У [[1936]] годзероку бальшавікі ўзарвалі царкву. Да нашага часу захаваліся падмуркі і крыпты з парэшткамі фундатараў<ref>Валянцін Груздаў. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=29350 Пры аднаўленні царквы Святога Духа знайшлі крыпты з парэшткамі фундатараў] // «[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]», [[9 верасьня]] [[2009]].</ref>. У верасьні [[2011]] годуроку завяршылася адбудова царквы Сьвятога Духа як дзіцячай філярмоніі<ref name=adn1>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = [[5 верасьня]] [[2011]]| url = http://euroradio.fm/report/yak-u-minsku-adnavili-tsarkvu-svyatoga-dukha-1636-goda-fotafakt-52600| загаловак = Як у Мінску аднавілі царкву Святога Духа 1636 года (фотафакт)| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]| дата = 11 лістапада 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>.
 
== Гісторыя ==
Некаторыя дасьледнікі<ref name="Z43">{{Літаратура/Рэха даўняга часу|к}} С. 43.</ref> мяркуюць, што мураваную царкву Сьвятога Духа збудавалі каля [[1616]] годуроку. Аднак беларускі гісторык архітэктуры [[Уладзімер Дзянісаў|У. Дзянісаў]] паказвае на тое, што яе будаваньне вялося пазьней, у [[1630-я|30-я]]—[[1640-я|40-я]] гадырокі [[XVII стагодзьдзе|XVII ст.]] Рэч у тым, што побач з базылянскім манастыром знаходзіўся вольны [[Пляц (дзялянка)|пляц]] «Лужына», які толькі ў [[1636]] годзероку выдзялілі Сьвята-Духаўскаму манастыру для ўзьвядзеньня мураванага будынка царквы замест драўлянага<ref>Беларускі архіў. Т. 3. С. 178.</ref>. Відаць, пабудова новай царквы зрабілася магчымай па атрыманьні манастыром у [[1634]] року 2000 злотых паводле [[тэстамэнт]]у заможнага [[Полацак|полацкага]] месьціча<ref>Беларускі архіў. Т. 3. С. 137.</ref><ref name="dzian334">[[Уладзімер Дзянісаў|У. М. Дзянісаў]]. Комплекс уніяцкіх кляштароў // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 334.</ref>.
 
У [[1641]] годзероку з фундацыі троцкай кашталянкі Сузаны [[Корвін-Гасеўскія|Гасеўскай]] побач з мужчынскім быў заснаваны яшчэ і жаночы грэка-каталіцкі манастыр. Але вольнага месца, каб паставіць царкву манашкам, на тэрыторыі пляца [[Высокі Рынак]] не было. Царква Сьвятога Духа, якая тады будавалася, зрабілася супольнай для двух манастыроў — мужчынскага і жаночага, што было рэдкай практыкай у сакральным дойлідзтве<ref name=enckyl>{{Спасылка | аўтар = Алег Дзярновіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = 10 лiстапада 2011| url = http://nn.by/?c=ar&i=63068#| загаловак = Энцыклапедыя Мінска. Царква Святога Духа| фармат = | назва праекту = | выдавец = «[[Наша Ніва]]» | дата = 11 лістапада 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>.
 
Мяркуецца, што ўзьвядзеньне царквы завяршылася да [[1650-я|1650-х]] гадоўрокаў<ref name="dzianisau">[[Уладзімер Дзянісаў|У. М. Дзянісаў]]. Комплекс базыльянскіх манастыроў у Мінску // Помнікі старажытнабеларускай культуры: Новыя адкрыцці. — Мн.: Навука і тэхніка, 1984.</ref>, бо ўжо ў [[1651]] г.року грэка-каталіцкі мітрапаліт [[Антон Сялява]] наказаў у спадчыну манастыру базылянак 20 000 злотых з адзінай умовай — быць пахаваным у царкве Сьвятога Духа<ref name="habr117">{{Літаратура/Мураваныя харалы|к}} С. 117.</ref>. Пазьней, у часе [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны]] ([[1654]]—[[1667]]) царква як частка комплексу базылянскіх манастыроў выкарыстоўвалася ў абарончых мэтах<ref>Беларускі архіў. Т. 3. С. 201.</ref>.
 
Як галоўнае сакральнае збудаваньне на [[Высокі Рынак|Высокім Рынку]] сьвятыня ўражвала сучасьнікаў сваёй пышнасьцю. Стольнік П. Талстой у [[1697]] годзероку пісаў: «у гэтым манастыры царква мураваная вялікая, у якой скляпеньні ладныя, якіх мала ў мураваным дойлідзтве Польшчы»<ref name="val68"/>.
 
Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] у [[1795]] годзероку расейскія ўлады адабралі царкву ў грэка-каталікоў, а ў [[1799]] годзероку пераасьвяцілі яе на Петрапаўлаўскі сабор [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="Z43"/>. Абмеры [[1843]] годуроку паказваюць аблічча царквы, якая яшчэ захоўвала аўтэнтычныя рысы<ref name=enckyl/>. Па скасаваньні [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Грэка-Каталіцкай Царквы]] ([[1839]]) у сабор вярнуўся [[Менскі цудоўны абраз Маці Божай]]<ref>{{Літаратура/Менск. Стары і новы|к}} С. 78.</ref> (захоўваўся ў царкве Сьвятога Духа ад [[18 кастрычніка]] [[1616]] року<ref>{{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 303.</ref>, а па адабраньні яе ў грэка-каталікоў абраз перанесьлі ў іншую ўніяцкую царкву).
 
У [[1835]] року адбыўся пажар, па якім царкву значна перабудавалі. Славуты дасьледнік Менску XIX стагодзьдзя [[Уладзіслаў Сыракомля]] ў [[1857]] року называў Петрапаўлаўскі сабор «цудоўна адноўленым»<ref name=enckyl/>. Другасна царкву перабудавалі ў [[1893]] року ў [[Мураўёўкі|маскоўска-яраслаўскім стылі]] ў яго эклектычным і казённым прачытаньні. Такая перабудова адпавядала царскім захадам з гвалтоўнай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]].
}}
 
У [[1979]] годзероку зьявіўся першы праект рэканструкцыі царквы Сьвятога Духа<ref name=enckyl/>. У [[2004]] мітрапаліт [[Філярэт (Вахрамееў)|Філярэт]] зьвярнуўся да тагачаснага старшыні Менскага гарвыканкаму [[Міхаіл Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] з прапановаю пабудовы на месцы царквы Сьвятога Духа праваслаўнай капліцы, але яму было адмоўлена. У [[2009]] годзероку пачалося аднаўленьне царквы. Праект патранаваў новы начальнік места [[Мікалай Ладуцька]]. У гэты ж час пастанавілі, што адбудаваная царква будзе выкарыстоўвацца ў якасьці дзіцячай філярмоніі<ref>Ганна Журавіна. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=25481 У Верхнім горадзе сталіцы адбудуюць царкву Святога Духа] // «[[Наша Ніва]]», [[14 красавіка]] [[2009]].</ref>. [[15 красавіка]] таго ж годуроку група менскіх грэка-каталікоў зьвярнулася да [[Аляксандар Лукашэнка|А. Лукашэнкі]] з просьбай дазволіць адбудаваць гэтую сьвятыню [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царкве]]<ref>[http://arche.by/by/12/10/496/ Зварот мінскіх грэка-каталікоў да прэзідэнта] // «[[Arche]]», [[15 красавіка]] [[2009]].</ref>, пад зваротам падпісаліся доктар гістарычных навук [[Анатоль Грыцкевіч]], доктар багаслоўя [[Ірына Дубянецкая]], доктар фізыка-матэматычных навук [[Юры Хадыка]], пісьменьнік [[Уладзімер Арлоў]], паэтка [[Галіна Дубянецкая]], археоляг [[Эдвард Зайкоўскі]], гісторык [[Анатоль Сідарэвіч]]. Сваю просьбу вернікі патлумачылі тым, што станам на [[2009]] годрок у Менску налічваліся чатыры грэка-каталіцкія парафіі, але ніводная зь іх дагэтуль не атрымала дазволу ад менскіх уладаў на ўзьвядзеньне ўласнай царквы.
 
{{Вонкавыя мэдыяфайлы
}}
 
Аднак зварот не прынёс плёну. У Камітэце архітэктуры адказалі, што на месцы сьвятыні будзе будавацца дзіцячая філярмонія «''з выкарыстаньнем архітэктурна-мастацкага вобразу будынка царквы Сьвятога Духа XVII ст.''» Пра тое ж вялося і ў лісьце зь Менгарвыканкаму, толькі тамака дадалі, што праект «''аднавіць будынак колішняй царквы Сьвятога Духа ў першапачатковым выглядзе як гістарычна-культурны, а ня культавы аб’ект''» быў распрацаваны яшчэ ў [[1984]] годзе року<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=32650 Мінскія будоўлі — 3: Дзіцячая філармонія а-la Царква Святога Духа] // «[[Наша Ніва]]», [[10 сьнежня]] [[2009]].</ref>.
 
Існуе меркаваньне, што адмова дазволіць аднавіць грэка-каталіцкую царкву тлумачыцца існаваньнем у Беларусі няпісанага правіла: бяз згоды кіроўнага архірэя [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] ўлада ня можа даць прадстаўнікам іншай канфэсіі згоды на ўзьвядзеньне царквы (малітоўнага дома, навучальнай установы) на тэрыторыі дадзенай япархіі<ref>Пётра Пінчук. [http://arche.by/by/14/10/629/ Тэст на талерантнасць даў адмоўны вынік, або З бальшавіцкім падыходам] // «[[Arche]]», [[16 чэрвеня]] [[2009]].</ref>. Гэтую думку ўскосна пацьвярджае афіцыйная пазыцыя [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|БЭМП]], якую агучыў адказны сакратар па зьвязках са СМІ архімандрыт Аляксей:
У [[XIX стагодзьдзе|XIX ст.]], па адабраньні сьвятыні ў грэка-каталікоў, абрыс галоўнага фасаду значна сказілі перабудовамі. Спачатку да яе дабудавалі [[бабінец]] з калёнамі, пазьней да паўночнага фасаду прыбудавалі безаблічны паводле архітэктуры жылы дом з крамамі.
 
У [[1840-я]] гадырокі (паводле іншых зьвестак, у [[1880-я]]<ref name="habr117"/>) царкву перабудавалі да непазнавальнасьці. Да галоўнага фасаду прыбудавалі званіцу, завершаную ўверсе дзьвюма невялікімі вежамі. Частку скляпеньняў разабралі, а на гэтым месцы дабудавалі [[купал]] на 4-гранным [[барабан]]е. У гэты ж час зьнесьлі галерэю, якая злучала царкву з будынкам былога жаночага манастыра<ref>[[Уладзімер Дзянісаў|У. М. Дзянісаў]]. Комплекс уніяцкіх кляштароў // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 336.</ref>.
 
[[Файл:Belarus-Minsk-Church of Holy Spirit04.jpg|міні|Царква па перабудове [[1840-я|1840-х]]]]
 
Паводле праекту [[1893]] годуроку, царкву перабудавалі яшчэ раз, у выніку чаго яна набыла рысы маскоўска-яраслаўскага дойлідзтва [[XVII стагодзьдзе|XVII ст.]] З 1-нэфавага храм зрабіўся 3-нэфавым. Над галоўным фасадам узьвялі 2-ярусную (васьмярык на чацьвярык) шатровую званіцу з [[макаўка]]й. З бакоў яе флянкавалі 2 [[Купал-цыбуліна|купалы-цыбуліны]] на каскадах [[какошнік (архітэктура)|какошнікаў]] у аснове. Галоўны фасад атрымаў выгляд вялікага аркавага пэрспэктыўнага парталу, верхні шэраг аркавых аконных праёмаў аздаблялі фігурныя кілепадобныя ліштвы. Архітэктура царквы вызначалася насычаным цагляным дэкорам, пазычаным з маскоўскага царкоўнага дойлідзтва [[XVII стагодзьдзе|XVII]]—[[XVIII стагодзьдзе|XVIII]] стст. Над караблём храму надбудавалі магутны 4-гранны аб’ём, завершаны [[пяцікупальле]]м. Зь левага боку да трапезнай далучалася 4-гранная шатровая капліца<ref name="kul">{{Літаратура/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)|к}} С. 269.</ref>.
 
Мастацкае афармленьне інтэр’еру ўлучала арнамэнтальную размалёўку падпружных арак, выявы сьвятых і анёлаў на купале, [[пілён]]ах і пілястрах, на консе апсіды. Падлогу выклалі белымі мармуровымі плітамі. Галоўны 4-ярусны іканастас ([[1870]]) быў насычаны архітэктурнымі абломамі і накладной арнамэнтальнай разьбой, скульптурамі херувімаў. На разных пазалачоных [[царcкія вароты|царcкіх варотах]] меліся 4 выявы эвангелістаў. На горным месцы апсіды разьмяшчаўся абраз «Збаўца» (копія знакамітага абраза К. Брулова). Асабліва шанаваўся абраз Маці Божай Менскай, які ў [[1852]] годзероку ўпрыгожылі новай срэбнай рызай з каштоўнымі каменьнямі<ref name="kul"/>.
 
== Галерэя ==
 
* У крыптах царквы, імаверна, знаходзіліся парэшткі [[Кацярына Сапега|Кацярыны Сапегі]] — дачкі легендарнага [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]] [[Леў Сапега|Лява Сапегі]], якая была заснавальніцай і першай ігуменьняй менскага манастыра базылянак<ref>Ігар Карней. [http://www.svaboda.org/content/article/1853664.html Рэстаўратары страцілі парэшткі Кацярыны Сапегі?] // «[[Радыё Свабода]]», [[16 кастрычніка]] [[2009]].</ref>
* Ля параднага ўваходу ў царкву [[27 студзеня]] [[1906]] годуроку [[Іван Пуліхаў|І. Пуліхаў]] учыніў няўдалы замах на менскага губэрнатара [[Павал Курлоў|Курлова]], што ў [[1905]] годзероку загадаў расстраляць мірную дэманстрацыю на Прывакзальнай плошчы<ref>{{Літаратура/Менск. Стары і новы|к}} С. 76.</ref>
* У [[1922]] годзероку ў царкве прайшоў сабор духавенства, на якім пастанавілі ўтварыць Менскую мітраполію; у адпаведнасьці зь ім менскі япіскап атрымаў паўнамоцтвы кіраваць ня толькі Менскай япархіяй, але і [[Аўтакефальная Праваслаўная Царква Беларусі|Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквой Беларусі]]<ref name="val83"/>
* У [[2004]] годзероку кіраўнік [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]] [[Філярэт (Вахрамееў)]] накіраваў ліст старшыню менскага гарвыканкаму [[Міхаіл Паўлаў|М. Паўлаву]], у якім выступіў з ініцыятывай не аднаўляць царкву Сьвятога Духа, а збудаваць на яе месцы новую капліцу Маскоўскага патрыярхату; яшчэ адну капліцу ў гонар [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]] мітрапаліт прапанаваў паставіць на месцы падмуркаў [[Малы гасьціны двор (Менск)|Малога гасьцінага двара]]<ref>[http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=785320 Прыватны дзёньнік: Сяргей Харэўскі] // «[[Радыё Свабода]]», [[20 жніўня]] [[2004]].</ref><br style="clear:both;" />
 
== Крыніцы ==
871

зьмена