Розьніца паміж вэрсіямі «Чэмпіянат сьвету па футболе»

артаграфія, абнаўленьне зьвестак
д (Робот: хорошая статья fr:Coupe du monde de football)
(артаграфія, абнаўленьне зьвестак)
{{Артаграфія}}
{{Абнавіць}}
'''Чэмпіянат сьвету па футболе''' (таксама вядомы як '''Кубак сьвету па футболе''', '''Чэмпіянат сьвету ФІФА''', афіцыйны назоў '''Кубак сьвету ФІФА''') — найважнейшае міжнароднае футбольнае спаборніцтва. За правядзеньне Чэмпіянату сьвету адказвае кіроўны ворган сусьветнага [[футбол]]у [[ФІФА]], і ўдзельнічаць у ім могуць мужчынскія й жаночыя футбольныя нацыянальныя зборныя ўсіх краін-чальцоў ФІФА.
 
Фінальныя турніры чэмпіянатаў сьвету праводзяцца раз уна чатыры гады, аднак разам з рэгіянальнымі адборачнымі турнірамі чэмпіянат сьвету працягваецца 3 гады. У адборачных спаборніцтвах [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянату сьвету 2010 году]] ўдзельнічалі 204 каманды. У фінальным турніры, які праходзіць раз на 4 гады на працягу 4 тыдняў у загадзя абранай краіне-гаспадары чэмпіянату, прымаюць удзел 32 каманды (31 пераможца адборачнага турніру і зборная краіны-гаспадара; да [[2002]] году яшчэ і пераможца папярэдняга розыгрышу Чэмпіянату сьвету таксама ўдзельнічаў у фінальным турніры па-за адборачнымі спаборніцтвамі).
 
Фіналы чэмпіянату сьвету па футболе, якія праводзяцца з [[1930]] году, зь перапынкам у 1942 і 1946 з-за [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], маюць вялікую глядацкую аўдыторыю і прыцягваюць увагу ва ўсім спартовым сьвеце, часам пераўзыходзячы па колькасьці гледачоў [[Алімпійскія гульні]].
 
За ўсю гісторыю чэмпіянатаў сьвету толькі семвосем краін атрымлівалі званьні чэмпіёнаў. Найбольшая колькасьць тытулаў на ліку [[Зборная Бразыліі па футболе|Бразыліі]] — пяць разоў. [[Зборная Італіі па футболе|Італія]] чатыры разы, [[Зборная Нямеччыны па футболе|Нямеччына]] — тры; [[Зборная Аргентыны па футболе|Аргентына]] й [[Зборная Ўругваю па футболе|Уругвай]] станавіліся чэмпіёнамі па два разы, і па адным разе пераможцамі чэмпіянату станавіліся [[Зборная Францыі па футболе|Францыя]], [[Зборная Ангельшчыны па футболе|Ангельшчына]] ды [[Зборная Гішпаніі па футболе|Гішпанія]].
 
Фінальны турнір перадапошняга розыгрышу чэмпіянату сьвету праходзіў з [[9 чэрвеня]] па [[9 ліпеня]] [[2006]] году ў [[Нямеччына|Нямеччыне]], апошні прайшоў з [[11 чэрвеня]] па [[11 ліпеня]] [[2010]] году ў [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]].
Чэмпіянат сьвету — ня самае першае футбольнае спаборніцтва ў сусьветнай футбольнай гісторыі. Аматарскі футбол стаў часткай праграмы [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] з [[1908]] году.
 
У [[1909]] годзе ў [[Турын (горад)|Турыне]] сэр буйны прадпрымальнік сэр [[Томас Ліптан]] арганізаваў турнір, які пазьней звалі «Самы першы чэмпіянат сьвету». Італьянцы, немцы і швайцарцы даслалі на гэты турнір найбольш прафэсійныя клюбы, аднак [[Ангельская фэдэрацыя футболу]] ў адказ на прапанову зрабіць тое ж самае адказала адмовайадмовіла. Разумеючы, што без удзелу родапачынальнікаў футболу брытанцаў турнір ня можа лічыцца сур’ёзным, Ліптан запрасіў для ўдзелу ў турніры аматарскі футбольны клюб з паўночнага ўсходу [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] пад назвай «Ўэст Оклэнд» (''West Auckland FC''). Вялікую частку складу гэтай каманды складалі працоўныя вугальных шахтаў, аднак «Ўэст Оклэнд» выйграў турнір з удзелам прафэсіяналаў з кантынэнту. У [[1911]] годзе ангельцы вярнуліся ў [[Італія|Італію]] абараняць тытул, заваяваны двума гадамі раней, і ізноў выйгралі турнір, перамогшы ў фінале «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]» з разгромным лікам 6:1.
 
Футбольны турнір на Алімпійскіх гульнях, на якіх маглі ўдзельнічаць футбалісты розных краін, быў адзіным афіцыйным спаборніцтвам. У [[1924]] і [[1928]] гадах выйгравала [[Зборная Ўругваю па футболе|каманда Ўругваю]]. Шырокае разьвіцьцё прафэсійнага спорту й імклівае нарастаньне парыву паміж узроўнем гульні «профі» і аматараў прымусіла ФІФА прыступіць да арганізацыі чэмпіянату сьвету.
 
На кангрэсе [[ФІФА]] [[1926]] году [[Анры Дэлёнэ]] заявіў: «Сёньня ўжо немагчыма трымаць футбол за сьценамі Алімпійскіх гульняў». Тады ж выканкам [[ФІФА]] ўтварыў камісію, у якую ўвайшлі швайцарац Ж. Бонэ (старшыня), аўстрыец Х. Майлз (сакратар), француз А. Дэлёнэ, немец Ф. Лінэман і італьянец Д. Фэрэці, і даручыў ёй вывучыць магчымасьць арганізацыі Кубка сьвету. Канчатковае рашэньне аб сусьветным чэмпіянаце прыняў кангрэс ФІФА ў [[Амстэрдам]]е [[29 траўня]] [[1928]] году.<!--25 дэлегатаў выказалася «За», 5 — «супраць». Мала таго што без крыніц, дык яшчэ нейкая непатрэбная інфармацыя.-->
 
=== Першы чэмпіянат ===
 
[[Файл:Estadiocentenario.JPG|міні|200пкс|«[[Сэнтэнарыё (футбольны стадыён)|Сэнтэнарыё]]» — першы стадыён, на якім праходзіў фінал ЧС]]
Аднак выбар Уругваю ў якасьці арэны турніру згуляў з арганізатарамі злы жарт: вандраваньне ў [[Уругвай]] з [[Эўропа|Эўропы]] атрымлівалася доўгім і дарагім, і ўсяго за 2 месяцы да пачатку турніру ні адна эўрапейская фэдэрацыя не плянавала пасылаць сваю каманду на чэмпіянат<ref name="FIFA1930II">Ibid.</ref>. У выніку грандыёзнымі высілкамі Рымэ атрымалася схіліць да ўдзелу ў турніры 4 эўрапейскія каманды: зборныя [[Зборная Францыі па футболе|Францыі]], [[Зборная Бэльгіі па футболе|Бэльгіі]], [[Зборная Румыніі па футболе|Румыніі]] й [[Зборная Югаславіі па футболе|Югаславіі]]. Агулам у турніры прыняло ўдзел усяго 13 камандаў — сем з [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]], 4 з [[Эўропа|Эўропы]] і 2 з [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыкі]]. Гэта найменшы лік удзельнікаў чэмпіянату сьвету ў яго гісторыі (гэтулькі жа было ў фінальным турніры [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянату сьвету 1950 году]]), і адзіны раз у гісторыі розыгрышаў, калі не паўстала неабходнасьці ў адборачным турніры.
 
13 камандаў былі падзеленыя на чатыры групы. Пераможцы груп выходзілі ў паўфінал. Новы стадыён «[[Сэнтэнарыё (футбольны стадыён)|Сэнтэнарыё]]» быў пушчаны ў эксплюатацыю толькі на шосты дзень турніру. Да гэтага на матчах зьбіралася часам па 800—1000 гледачоў.
 
Першыя матчы ў гісторыі чэмпіянатаў сьвету былі адначасова выйграныя [[Зборная Францыі па футболе|Францыяй]] і [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]], якія перамаглі [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыку]] зь лікам 4:1 і [[Зборная Бэльгіі па футболе|Бэльгію]] 3:0 адпаведна. Першы гол у гісторыі чэмпіянатаў сьвету быў забіты французам [[Люсьен ЛаранЛяран|Люсьенам ЛаранамЛяранам]], першы [[хэт-трык]] зрабіў [[Бэрт Патэна]] з зборнай ЗША уў матчы супраць [[Зборная Парагваю па футболе|Парагваю]] (ЗША перамаглі зь лікам 3:0).
 
Паколькі самыя моцныя эўрапейскія зборныя ў турніры ня ўдзельнічалі, як і вынікала чакаць, у фінале турніру сустрэліся дзьве паўднёваамэрыканскія каманды — у прысутнасьці 93 тысяч гледачоў на стадыёне «[[Сэнтэнарыё (футбольны стадыён)|Сэнтэнарыё]]» ў [[МонтэвідэоМантэвідэо]] [[Зборная Ўругваю па футболе|зборная Ўругваю]] стала першым чэмпіёнам сьвету, абгуляўшы [[Зборная Аргентыны па футболе|зборную Аргентыны]] зь лікам 4:2<ref name="FIFAorigin">[http://fifaworldcup.yahoo.com/releases/en/fwc_origin_en.pdf Вытокі Чэмпіянату сьвету ФІФА] Прэс-рэліз ФІФА.</ref>.
 
[[Летнія Алімпійскія гульні 1932 году|Алімпійскія гульні 1932 году]] праводзіліся ў [[Лос-Анджэлес]]е (ЗША), дзе значна больш папулярны [[амэрыканскі футбол]], вядомы ў Паўночнай Амэрыцы пад назовам ''сокер''. Адсутнасьць цікавасьці да эўрапейскага футболафутболу з боку амэрыканцаў, а таксама рознагалосьсі паміж [[Міжнародны алімпійскі камітэт|МАК]] і ФІФА ў пытаньнях азначэньня статусу гульцоў-прафэсіяналаў прывялі да таго, што футбол быў выключаны з праграмы Алімпійскіх гульняў 1932 году.
 
=== Разьвіцьцё ===
Галоўнымі праблемамі, зь якімі сутыкаліся арганізатары пры правядзеньні першых чэмпіянатаў сьвету, былі высокі кошт праезду да месца правядзеньня фінальнага турніру для камандкамандаў зь іншых кантынэнтаў, і вайна: чэмпіянаты сьвету [[1942]] і [[1946]] гадоў былі адмененыя з-за [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]].
 
Родапачынальнікі футболу з Брытанскіх выспаў ігнаравалі першыя 3 чэмпіянаты сьвету. Упершыню брытанцы прынялі ўдзел у чэмпіянаце сьвету толькі ў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] годзе, пасьля дасягненьня дамовы зь [[ФІФА]] аб сваім адмысловым статусе.
Адборачныя, або кваліфікацыйныя, спаборніцтвы праводзяцца для таго, каб паменшыць колькасьць удзельнікаў і адабраць самых моцных для ўдзелу ў фінальным турніры. Адзіны ЧС, перад якім не праводзілася кваліфікацыйных спаборніцтваў — самы першы [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянат 1930 году]].
 
Адборачныя спаборніцтвы праводзяцца па занальным прынцыпе ў адпаведнасьці з рэгіёнамі [[ФІФА]]: [[Афрыка]], [[Азія]], [[Паўднёвая Амэрыка]], [[Акіянія]], [[Эўропа]] й [[Паўночная Амэрыка]]); арганізацыяй адборачных турніраў займаюцца рэгіянальныя фэдэрацыі (у Эўропе, напрыклад, [[УЭФА]]) у адпаведнасьці з агульнымі прынцыпамі ФІФА. Перад чарговым турнірам ФІФА вызначае лікколькасьць месцаў у фінальным турніры, якія атрымлівае кожны рэгіён; асноўным крытэрам зьяўляецца «сіла» футболафутболу ў рэгіёне, але таксама ўлічваецца той факт, што дадатковыя месцы ў фінале ЧС стымулююць разьвіцьцё футболу ў рэгіёне, і, вядома, мае месца лабіяваньне сваіх інтэрасаў рэгіянальнымі канфэдэрацыямі.
 
Ад [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938 году]] краіна-арганізатар турніру аўтаматычна атрымлівае месца ў фінале. Больш таго, да [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002 году]] пераможца папярэдняга чэмпіянату сьвету таксама атрымліваў месца ў фінале без папярэдняга адбору. Падчас азначэньня рэглямэнту [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|ЧС-2006]], аднак, гэтае правіла было адменена, і чэмпіён сьвету 2002 году [[Зборная Бразыліі па футболе|Бразылія]] ўдзельнічала ў адборачным турніры на агульных падставах.
Формула, якая выкарыстоўваецца для правядзеньня чэмпіянатаў свету з [[1998]] году, прадугледжвае 32 удзельнікі фінальнага турніру. Фінальны турнір праходзіць у загадзя абранай краіне на працягу месяца і складаецца з 2 стадыяў — групавога турніру і гульняў па кубкавай сыстэме на выбываньне.
 
На стадыі групавога турніру каманды дзеляцца на 8 груп па 4 каманды. Склад груп вызначаецца лёсаваньнем, падчас якой 8 камандкамандаў («сеяныя») становяцца першым нумарам у групе, а астатнія 24 каманды падзяляюцца на 3 кошыкі ў адпаведнасьці з геаграфіяй і рэйтынгам зборных-удзельніц. З кожнага кошыка ў кожную групу пападае ў выніку адна каманда, аднак ёсьць дадатковыя правілы, якія ўскладняюць працэдуру лёсаваньня: напрыклад, у адной групе ня можа быць больш двухза эўрапейскіхдзьве камандаўэўрапейскія каманды, або больш аднойза камандыадну каманду зь любога іншага рэгіёну.
 
У кожнай групе каманды праводзяць аднакругавы турнір з 3 тураў. Матчы апошняга туратуру, каб выключыць магчымасьць змовы, праводзяцца ў адзін дзень у адзін час. За перамогу ў матчы каманда атрымлівае 3 ачкіпункты, за нічыю — адноадзін. З кожнай групы ў другі раўнд выходзяць каманды, якія занялі першыя два месцы — усяго 16 удзельнікаў чэмпіянату.
 
У другім раўндзе каманды гуляюць матчы на выбываньне. Той, хто саступіў, сканчае свой удзел у турніры. У выпадку, калі лік пасьля 90 хвілін гульні застаецца нічыйным, гуляецца [[авэртайм|дадатковы час]], і ў выпадку неабходнасьці праводзіцца [[сэрыя пэнальці (футбол)|сэрыя пэнальці]]. У 1/8 фіналу пераможца кожнай з груп першага раўндараўнду гуляе з другой камандай зь іншай групы, далей пераможцы выходзяць у 1/4 фіналу, паўфінал і фінал. Пераможцы фіналу становяцца чэмпіёнамі сьвету. Каманды, якія прайгралі ў паўфіналах, разгульваюць трэцяе месца ў матчы паміж сабой.
 
== Вынікі ==
|- style="background: #D0E6FF;"
|[[1934]]<br />''[[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|Падрабязьней]]''
|{{Сьцяг Італіі (1861-19461861—1946)|22пкс}} [[Італія]]
|{{Сьцяг Італіі (1861-19461861—1946)|30пкс}}<br />'''[[Зборная Італіі па футболе|Італія]]'''
|'''2 — 1'''<br />[[дадатковы час|дад. час]]
|{{Сьцяг Чэхіі|30пкс}}<br />[[Зборная Чэхаславакіі па футболе|Чэхаславакія]]
|[[1938]]<br />''[[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|Падрабязьней]]''
|{{Сьцяг Францыі|22пкс}} [[Францыя]]
|{{Сьцяг Італіі (1861-19461861—1946)|30пкс}}<br />'''[[Зборная Італіі па футболе|Італія]]'''
|'''4 — 2'''
|{{Сьцяг Вугоршчыны (1920-1940)|30пкс}}<br />[[Зборная Вугоршчыны па футболе|Вугоршчына]]
|
|}
 
''Заўвагі: Яшчэ ня вызначана, на якім кантынэнце будзе праводзіцца [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году]]''.
 
<div id="1"><sup>'''1'''</sup> Матч за трэцяе месца ў [[1930]] годзе не праводзіўся. [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]] і [[Зборная Югаславіі па футболе|Югаславія]] прайгралі ў паўфіналах.</div>
=== Лепшыя зборныя ===
[[Файл:World cup countries best results and hosts blank.PNG|міні|250пкс|Лепшыя вынікі краін на чэмпіянатах сьвету]]
У агульнай складанасьці 207 розных зборных прымалі ўдзел у чэмпіянатах сьвету, аднак толькі адзінаццацьдванаццаць зь іх даходзілі да фінальнага матчу, і з адзінаццацідванаццаць камандаў-фіналістаў толькі 7восем краін станавіліся чэмпіёнамі. Таму заваёва Кубка сьвету лічыцца вялікім дасягненьнем і нязьменна выклікае гонар у заўзятараў зборнай, якая перамагла.
 
Безумоўна лепшая зборная чэмпіянатаў сьвету — [[Зборная Бразыліі па футболе|Бразылія]]. Бразыльцы — адзіная ў сьвеце зборная, якая ўдзельнічала ў фінальных турнірах усіх чэмпіянатаў сьвету, пры гэтым яны 5 разоў выйгравалі чэмпіянат і яшчэ двойчы былі фіналістамі.
 
Эўрапейскія і паўднёваамэрыканскія каманды выйгравалі чэмпіянат сьвету па 910 разоў, а паўднёваамэрыканскія — 9. Найбольшую колькасьць разоў у фінал выходзілі [[Зборная Нямеччыны па футболе|Нямеччына]] й Бразылія, кожныя па 7 разоў. Пры гэтым Бразылія перамагала ў 5 фіналах, Нямеччына — у 3.
 
У [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970 годзе]] Бразылія й [[Зборная Італіі па футболе|Італія]] адначасова вышлі ў фінал чэмпіянатаў сьвету, маючы па 2 перамогі ў чэмпіянатах сьвету, у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — па тры перамогі. Абодва разы ў фінале перамагалі бразыльцы.
 
Ні аднаУпершыню эўрапейская каманда ніколі не перамагала ў чэмпіянаце сьвету за межамі [[Эўропа|Эўропы]] ў 2010 годзе. Паўднёваамэрыканская каманда змагла заваяваць Кубак сьвету ў Эўропе толькі аднойчы — Бразылія на чале з [[Пэле]] ў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] годзе.
 
{| class="wikitable"
<nowiki>*</nowiki> — гаспадары чэмпіянату сьвету
 
Шэсьць зьз сямівасьмі камандаў, якія перамагалі на чэмпіянаце сьвету, хоць бы раз дамагаліся гэтага ў якасьці гаспадароў турніру. Гэта адзін з галоўных чыньнікаў таго, чаму розныя краіны настолькі актыўна дамагаюцца правы праводзіць чэмпіянат у сябе. У той жа час, гэта адзін з кірункаў крытыкі турніру і ФІФА як яго арганізатараў: крытыкі паказваюць на рэжым празьмернай спрыяльнасьці да гаспадароў турніру, што выяўляецца ў прывілеяваным становішчы гаспадароў пры лёсаваньні й добразычлівасьці да іх судзьдзяў. Нават традыцыйна «слабыя» футбольныя нацыі, праводзячы чэмпіянат сьвету ў сябе, нярэдка дамагаліся добрых вынікаў: апошні прыклад таму — посьпех зборнай [[Зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвай Карэі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]] (пры гэтым да 2002 году паўднёвакарэйцы ні разу не змаглі нават выйсьці ў другі раўнд спаборніцтваў).
 
Адзіная зборная, якая выйгравала чэмпіянат сьвету, але не дамагалася посьпеху на сваёй роднай зямлі — гэта Бразылія, якая ў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950 годзе]] выпусьціла чэмпіёнства ў знакамітым матчы супраць [[Зборная Ўругваю па футболе|Уругваю]]. Нават традыцыйна «слабыя» футбольныя нацыі, праводзячы чэмпіянат сьвету ў сябе, нярэдка дамагаліся добрых вынікаў: апошні прыклад таму — посьпех зборнай [[Зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвай Карэі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]] (пры гэтым да 2002 году паўднёвакарэйцы ні разу не змаглі нават выйсьці ў другі раўнд спаборніцтваў).
 
Зборныя [[Зборная Ангельшчыны па футболе|Ангельшчыны]] й [[Зборная Францыі па футболе|Францыі]] дамагаліся званьня чэмпіёнаў толькі на «хатніх» чэмпіянатах сьвету.
!Удзелаў<br />у фінале!!Зборная
|-
|1819||{{Футбол Бразылія}}
|-
|1617||{{Футбол Нямеччына}}<br />{{Футбол Італія}}
|-
|1415||{{Футбол Аргентына}}
|-
|1314||{{Футбол Мэксыка}}
|-
|1213||{{Футбол Ангельшчына}}<br />{{Футбол Францыя}}<br />{{Футбол Гішпанія}}
|-
|11||{{Футбол Бэльгія}}<br />{{Футбол Швэцыя}}<br />{{Футбол Сэрбія}}<br />{{Футбол Уругвай}}
|}
 
=== ЛепшыяНайлепшыя зборныя кантынэнтаў ===
На сёньняшні дзень Кубак сьвету заваёўвалі толькі каманды з Эўропы і Паўднёвай Амэрыкі. Самым вялікім дасягненьнем каманды з КОНКАКАФ быў выхад у паўфінал у 1930 годзе [[Зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]].
 
Першай азіяцкай камандай, якая выйшла ў паўфінал, стала зборная Паўднёвай Карэі на ЧС-2002. [[Зборная Турэччыны па футболе|Турэцкая зборная]] таксама выйшла ў паўфінал на тым жа чэмпіянаце, але Турэччына зьяўляецца чальцом [[УЭФА]] і таму традыцыйна лічыцца эўрапейскай камандай.
 
ДзьвеТры афрыканскія каманды дасягалі стадыі чвэрцьфіналаў: [[Зборная Камэруну па футболе|Камэрун]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|ЧС-1990]] і, [[Зборная Сэнэгалу па футболе|Сэнэгал]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце 2002 году]], [[Зборная Ганы па футболе|Гана]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянаце 2010 году]].
 
КамандыЗ зпрадстаўнікоў Акіяніі тройчынайлепшы ўдзельнічалівынік ў фінальным турніры чэмпіянату сьвету. Першыя два разы іх удзел сканчаўся на стадыі групавых турніраў першага раўнда: гэта быліу [[Зборная Аўстраліі па футболе|АўстраліяАўстраліі]], уякая ў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 19742006 году|19742006 годзе]] й [[Зборная Новай Зэляндыі па футболе|Новая Зэляндыя]]выйшла ў [[Чэмпіянатдругі сьвету па футболе 1982 году|1982]]. Аўстралія ў трэці раз заваявала для Акіяніі права ўдзельнічаць у фінале чэмпіянату сьвету ў 2005 годзераўнд, перамогшыале ў плэй-оф Уругвай і выйдучы на ЧС-2006, дзе дайшла да стадыі 1/8 фіналу, саступіўшы будучым чэмпіёнам — італьянцам. Аднакўжо з наступнага адборачнага цыключэмпіянату Аўстралія будзе прадстаўляць ужопрадстаўляе Азіяцкую канфэдэрацыю.
 
== Прыз ==
 
Узнагарод на сёньняшні дзень шэсьць:
* Залатая буца Адыдас (раней звалася проста [[Залатая буца]], (упершыню ўручаная ў 1930 годзе): прыз лепшамунайлепшаму бамбардзіру турніру;
* Залаты мяч Адыдас (раней звалася проста Залаты мяч, уручаецца з 1982 году): прыз лепшамунайлепшаму гульцу турніру;
* ПрызЗалатая пальчатка (раней — прыз [[Леў Яшын|Льва Яшына]]): лепшамунайлепшаму галкіпэру (упершыню ўручаны ў 1994 годзе);
* Прыз сумленнай гульні ФІФА: камандзе, лепш за ўсё выконвала прынцыпы справядлівай гульні (упершыню ўручаная ў 1978 годзе);
* Прыз відовішчнай гульні: камандзе, якая паказала самы відовішчны футбол на чэмпіянаце, вынік вызначаецца народным галасаваньнем (упершыню ўручаны ў 1994 годзе);
* ЛепшыНайлепшы малады гулец чэмпіянату Жылет: узнагарода для лепшаганайлепшага гульца чэмпіянату з тых, хто не старэй за 21 годугод на пачатак годагоду чэмпіянату. Гэтая(упершыню ўзнагародаўручаная раней не ўручалася, і ўпершыню яе ўладальнік быў вызначаны па выніках чэмпіянату сьветуў 2006 году.годзе)
 
== Рэкорды ==
{{Асноўны артыкул|Рэкорды чэмпіянатаў сьвету па футболе}}
* '''Самая буйная перамога''': Вугоршчына — Паўднёвая Карэя 9:0, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]]; Югаславія — Заір 9:0, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]]; Вугоршчына — Сальвадор 10:1, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]]
* '''Самы хуткі гол''': [[Хакан Шукюр]], 1110,89 сэкундаўсэкунды, Турэччына — Паўднёвая Карэя 3:2, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]]
* '''Самая вялікая колькасьць удзелаў у ЧС''': [[Антоніё Карбахал]] (Мэксыка, 1950—1966) і [[ЛотарЛётар Матэўс]] (Нямеччына, 1982—1998), 5
* '''Найбольшая колькасьць гульняў на ЧС''': [[ЛотарЛётар Матэўс]], 25
* '''Лепшы бамбардзір''': [[Раналда]] (Бразылія, 1998—2006), 15
* '''Найбольшы лік галоў у адным турніры''': [[Жуст ФонтэнФантэн]] (Францыя), 13, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]]
* '''Найбольшы лік галоў у адным матчы''': [[Алег Саленка]] (Расея), 5, Расея — Камэрун 6:1, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]]
* '''Самы стары гулец''': [[Ражэ Міла]], 42 гады і 39 дзён, Камэрун — Расея 1:6, [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]]
Чэмпіянаты сьвету па футболе — спартовыя спаборніцтвы з самай вялікай гледачовай аўдыторыяй з усіх якія праводзяцца ў сьвеце. Колькасьць гледачоў тэлетрансьляцыяў з чэмпіянатаў сьвету перавышае нават гледачовую аўдыторыю Алімпійскіх гульняў<ref name="FIFANews">[http://www.fifa.com/fifa/pub/newsletter/fifanews.6-97.html Навіны ФІФА]. Зэп Блатэр, генэральны сакратар ФІФА, чэрвень 1997 г.</ref>. Сумарная аўдыторыя чэмпіянату сьвету 2002 году склала прыкладна 2,88 млрд чалавек. 1,1 мільярда глядзелі фінальны матч гэтага турніру. Лёсаваньне фінальнага турніру чэмпіянату сьвету — 2006 назіралі 300 мільёнаў гледачоў па ўсім сьвеце<ref name="ABCSport">[http://www.abc.net.au/sport/content/200512/s1528128.htm «Хиддинк: Нас чакае сур'ёзнае выпрабаваньне»], ABC Sport, 10 сьнежня 2005 г.</ref>.
 
Пачынальна з 1966 году ў кожнага чэмпіянату сьвету ёсьць свой талісман (першым талісманам, на ЧС-1966, быў ільвяня ''Вілі''). Талісманамі чэмпіянату сьвету—2006 служылі леў [[Галеа]] й футбольны мяч [[Піле]].
 
== Выбар месца правядзеньня чэмпіянату ==
: ''Глядзіце сьпіс гаспадароў чэмпіянату ў падзелеразьдзеле [[#Усе чэмпіянаты сьвету|Усе чэмпіянаты сьвету]].''
 
На дадзеныцяперашні момант месца правядзеньня чарговага чэмпіянату сьвету вызначаецца за 6 гадоў да турніру галасаваньнем чальцоў выканаўчага камітэту ФІФА.
 
Усе чэмпіянаты сьвету з 1930 па 1998 праводзіліся або ў [[Эўропа|Эўропе]], або ў [[Амэрыка|Амэрыцы]]. Пры гэтым было прынята чаргаваць месца правядзеньня — адзін чэмпіянат праводзіўся ў Эўропе, наступны ў Амэрыцы, потым ізноў надыходзіла чаргу Эўропы і г. д. Адзіны раз, калі гэты парадак быў парушаны — 1938 год; нягледзячы на тое, што чэмпіянат сьвету 1934 году праводзіўся ў Італіі, у 1938 месца правядзеньня турніру ізноў стала Эўропа.
Чэмпіянат 2002 году ўпершыню быў праведзены за межамі Эўропы і Амэрыкі — гаспадарамі турніру сталі [[Рэспубліка Карэя]] й [[Японія]]. Першапачаткова карэйцы і японцы былі канкурэнтамі, але ў апошні момант яны пад націскам ФІФА пагадзіліся правесьці турнір сумесна. Аднак з-за гістарычна няпростых адносін паміж Карэяй і Японіяй, а таксама з-за таго, што гэтыя краіны падзяляе мора, пры правядзеньні чэмпіянату паўстаў цэлы шэраг праблем. У сувязі з гэтым па канчатку турніру службоўцы ФІФА неаднаразова заяўлялі, што больш не дапусьцяць сумеснага правядзеньня чэмпіянату сьвету<ref name="FIFArelease">[http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,101476,00.html Арганізатарам ЧС-2010 стала ПАР], Прэс-рэліз ФІФА ад 15 траўня 2004 г.</ref>.
 
Рашэньне аддаць права правядзеньня ЧС-2006 [[Нямеччына|Нямеччыне]] было сустрэта неадназначна, бо ўсімі чакалася, што правядзеньне турніру будзе даверанае [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёвай Афрыцы]]. Пры фінальным галасаваньні галасы разьмеркаваліся 12 да 11 на карысьць Нямеччыны. Дэлегат ФІФА з [[Новая Зэляндыя|Новай Зэляндыі]] Чарлз Дэмпсі, які атрымаў указаньне ад Фэдэрацыі футболу Акіяніі галасаваць за ПАР, у апошні момант устрымаўся ад галасаваньня. Калі бы ён не зрабіў гэтага, галасы бы разьмеркаваліся пароўну, і рашэньне ў гэтым выпадку павінен быў прыняць глава ФІФА Зэп Блатэр, былыякі быў прыхільнікам кандыдатуры Паўднёвай Афрыкі<ref name="Wagman">[http://www.soccertimes.com/wagman/2000/jul07.htm «Прэзыдэнт ФІФА Блатэр аддае ЧС-2006 Нямеччыне і прайгравае»] Робэрт Ўогмэн, «Сокер Таймз», 7 ліпеня 2000 г.</ref>. Дэмпсі растлумачыў свой крок тым, што выпрабоўваў занадта вялікі ціск з боку і Нямеччыны і ПАР, уключаючы нават спробы подкупу<ref name="IOL">[http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=6&click_id=19&art_id=qw962980020648B216 «Нямецкі часопіс бярэ на сябе адказнасьць за ўяўную спробу подкупу»], ''IOL'', 7 ліпеня 2000 г.</ref>, і таму палічыў, што ня зможа застацца бесстароньнім.
 
У выніку ўзьніклага скандалу ФІФА заявіла, што ізноў вяртаецца да прынцыпу ратацыі паміж кантынэнтамі ў азначэньні гаспадароў чэмпіянату сьвету; зараз, аднак, у ратацыі будуць удзельнічаць усе кантынэнты, а ня толькі Эўропа й Амэрыка.
 
Для чэмпіянату сьвету 2010 году ў якасьці кантынэнту правядзеньня была абраная [[Афрыка]], і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] усё-ткі займела для сябе чэмпіянат сьвету, абышоўшы чатырох іншых прэтэндэнтаў. Такім чынам, чэмпіянат сьвету 2010 году стаў першым буйным спартовым змаганьнемспаборніцтвам, праведзеным на Чорным кантынэнце.
 
[[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|Чэмпіянат сьвету 2014 году]] пройдзе ў [[Бразылія|Бразыліі]].
159 567

зьменаў