Розьніца паміж вэрсіямі «Бруге»

2 байты выдалена ,  8 гадоў таму
артаграфія
д (r2.7.1) (робат дадаў: pnb:برویز)
(артаграфія)
{{Мястэчка
| Назва = БругеБруґе
| Назва ў родным склоне = БругеБруґе
| Няпэўная назва =
| Арыгінальная назва = Brugge
| Краіны = БэльгііБэльґіі
| Герб = Brugge-wapen.jpg
| Сьцяг = BruggeVlag.gif
| Колер = {{Колер|Бэльгія}}
}}
'''БругеБруґе''' ({{мова-nl|Brugge}}; {{мова-fr|Bruges}}; {{мова-en|Bruges}}) — [[места]] ў [[Фляндрыя|Фляндрыі]], у [[Бэльгія|БэльгііБэльґіі]]. Сталіца правінцыі [[Заходняя Фляндрыя]].
 
Гістарычны цэнтар (плошчай 430 га), як сярэднявечнае места, занесены ў [[сьпіс сусьветнае спадчыны]] [[ЮНЭСКАЮНЭСКО]]. У час свайго росквіту ў пэрыяд [[Сярэднявечча]] насельніцтва складала 200 000 жыхароў (цяпер — крыху болей за 117 тыс.). Дзякуючы сярэднявечнаму багацьцю сёньняшні БругеБруґе лічыцца адным з самых маляўнічых местаў [[Эўропа|Эўропы]].
 
БругеБруґе — важны эканамічны цэнтар краіны. Напрыканцы [[XX стагодзьдзе|XX]] стагодзьдзя па-за межамі гістарычнага ядра быў пабудаваны сучасны марскі порт, дзякуючы чаму места вярнула сабе згубленую ролю гандлёвага марскога места.
 
== Паходжаньне назвы ==
Найстарэйшая крыніца, у якой упершыню даецца назва места, датуецца [[875]] рокам. Гэтая крыніца — старажытныя манэты, на якіх напісана ''Bruggia'' ды ''Bruccia''. Аднак дакладнае паходжаньне назвы места дагэтуль не зафіксаванае. Магчыма, гэта скажонае кельцкае імя для ракі Рае ({{мова-nl|Reie}}), якая цячэ празпразь места. Што тычыцца назвы самой ракі, то яна, імаверна, паходзіць ад кельцагакельцкага слова РогіяРоґія (Rogia), што значыць «Сьвятая вада». У працэсе эвалюцыі імя ракі з Rogia да Ryggia, зьмянялася і назва места — да Bryggia.
 
Пазьней адбылося зьмяшэньне саз старажытнанарвэскім словам ''bryggja'', што абазначае «памосткі» ды «прыстань». Старажытнанарвэскі ўплыў бярэцца да ўвагі дзякуючы інтэнсіўным гандлёвым сувязям з Скандынавіяй па [[Паўночнае мора|Паўночным моры]].
 
Гіпотэза, якая зьвязвае назву места са словам «мост» ({{мова-nl|brug}}) лічыцца найменш імавернай. АбгрунтаваннеАбґрунтаванне непрыняццянепрыняцьця такога паходжаньня назвы падмацоўваецца эвалюцыяй самаго слова ''brug'', якое раней вымаўлялася як ''Brigge'' (для параўнаньня, ангельскаеанґельскае слова ''bridge'', старажытнаангельскаестаражытнаанґельскае — ''brycg'', фрызкае — ''brigge'' або ''bregge'', гальскае — ''briva'').
 
=== Неафіцыйныя назвы места ===
[[Файл:Bruges_view_from_the_belfry.JPG|міні|справа|220пкс|Выгляд з вежы-званіцы (het Belfort)]]
Часта места называюць '''«Паўночнай Вэнэцыяй»''' з-за вялікай колькасьці каналаў і мастоў (каналы ў БругеБруґе атрымалі ўласнае імя — ''ра́ен'' («reien») ад назвы ракі, што цячэ празпразь места — Рае).
Таксама жыхары БругеБруґе называюць сваё места — '''Брэйдэлстад''' («Breydelstad»). Гэтая назва пайшла ад імі легендарнагалеґендарнага героя з паданьняў [[XIV стагодзьдзе|XIV]] стагодзьдзя Яна БрэйделяБрэйдэля.
 
Жартаўлівая мянушка жыхароў БругеБруґе — «'''Брускія вар’яты'''» («Brugse zotten»). Гэтая мянушка зьявілася дзякуючы наступнай легендзелеґендзе: жыхары места падчас сваёйсвайго барацьбазмаганьня за аўтаномію ў [[Сьвяшчэнная Рымская імпэрыя|Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі]], у [[1488]] року зьняволілі на чатыры месяцы МаксыміліянаМаксыміляна I Аўстрыйскага. За гэта месту было забаронена праводзіць штогадовы кірмаш. Каб неяк задобрыць манарха, жыхары БругеБруґе для яго правялі вялікі фэст для вяртаньня дазволу на правядзеньне кірмашу, на спагнаньне падаткаў і …будаўніцтва вар’яцкага дому. Ягоны адказ быў такі: «Зачыніце ўсе порты БругеБруґе і атрымаеце вар’яцкі дом!»
 
== ГеаграфіяҐеаґрафія ==
Места месьціцца на паўночным захадзе краіны, за 15 км ад марскога берагу. БругеБруґе атачаюць пладаносныяплённыя раўніны. Места знаходзіцца на чыгуначнае лініі ГентҐент — Остэндэ. На тэрыторыі места зьліваюцца тры каналы — ў накірунку ГентаҐента, Сьляўса ды Остэнда; глыбіня гэтых каналаў дазваляе хадзіць па ім вялікім марскім караблям.
 
== Гісторыя ==
 
=== Гісторыя да XVI стагодзьдзя ===
[[Файл:Belfortbrugge.jpg|міні|220пкс|Вежа-званіца — сымбаль сярэднявечнага росквіту БругеБруґе]]
Гісторыя БругеБруґе, якая падмацоўваецца дакладнымі зьвесткамі, адносіцца да [[III стагодзьдзе|III]] стагодзьдзя — пэрыяд [[Рымская Імпэрыя|Рымскае імпэрыі]], калі рымскія войскі для абароны тэрыторыі ад набегаў германскіхґерманскіх плямёнаў пабудавалі шэраг умацаваньняў. Адное з такіх умацаваньняў было разьлічанае на абарону ад уварваньня з [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] і працягнулася на ўзьбярэжжы ля вусьця ракі Рае, дзе пазьней паўстала места.
 
Марскі гандаль атрымаў у гэтым раёне значнае разьвіцьцё дзякуючы блізкасьці [[Ангельшчына|АнгельшчыныАнґельшчыны]] і зносінамі саз [[Скандынавія|Скандынавіяй]]. Аднак спачатку вялікія караблі маглі дасягаць БругеБруґе толькі падчас прыліву. Так было да [[XII стагодзьдзе|XII]] стагодзьдзя, пакуль пасьля пасьлядоўнага напаўненьня вадой аднаго з рукавоў ракі, места ні атрымала прамога і дастаткова глыбокага выхаду да мора.
 
У [[XIII стагодзьдзе|XIII]] стагодзьдзя БругеБруґе становіцца важным міжнародным гандлёвым цэнтрам на шляхах з поўдня на поўнач [[Эўропа|Эўропы]]. Места набыло прывіелявануюпрывіляваную пазыцыю ў гандлі тканінамі з АнгельшчынайАнґельшчынай у параўнаньні з астатнімі флямандзкімі местамі. Важным чыньнікам было і тое, што БругеБруґе меў добрыя сувязі з унутранымі раёнамі Эўропы, якія праходзілі празпразь іншыя важныя месты — [[Гент|Ґент]], [[Мэхелен]], [[Брусэль]] ды [[Лёвэн]]. У непарыўнае сувязі ззь міжнародным гандлем разьвіваліся і іншыя галіны эканомікі, ў тым ліку банкаўская сфэра.
 
Пра багацьце места ў тыя часы сьведчаць пабудаваныя ў [[1240]] року палата суконшчыкаў ды вежа-званіца, а таксама адрамантаваны пасьля пажару ў 1280 року замак, як прыкмета палітычнае і эканамічнае самастойнасьці места.
 
[[XIV стагодзьдзе|XIV]] стагодзьдзя па праве лічыцца «Залатым векам» БругеБруґе. Насельніцтва ў гэты пэрыяд дасягнула 46.000 жыхароў — столькі, сколькіколькі ў ім больш ніколі не жыло да пачатку XIX стагодзьдзя.
 
=== Заняпад XV—XVI стагодзьдзяў ===
[[Файл:Marcus Gerards - volledige kaart - Belgium.jpg|значак|220пкс|Мапа БругеБруґе 1562 року]]
У [[XV стагодзьдзе|XV]] стагодзьдзя эканамічныя пазыцыі БругеБруґе саслабілісяпаслабелі. Асноўнае прычынай да таго стала паступовае абмяленьне выхаду да мора, з-за чаго порт [[Антвэрпэн|Антвэрпэна]] стаў болей зручным для марскога гандлю. Неўзабаве з БругеБруґе ў Антвэрпэн пераехалі і [[Ганза|ганзейскія]] канторы ды факторыі. Акрамя таго, для заняпаду былі і палітычныя прычыны: пасьля нечаканай сьмерці графініґрафіні Марыі БургундзкайБурґундзкай у [[1482]] року ды паўстаньня ў Фляндрыі супраць МаксыміліянаМаксыміляна I Аўстрыйскага, места страціла ласку. БругеБруґе вымушаны быў зруйнаваць свае муры і адмовіцца ад самастойнасьці.
 
Падчас [[Васьмідзесяцігадовая вайна|Васьмідзесяцігадовае вайны]] БругеБруґе быў некалькі разоў полем бітваў. У [[1579]] року места далучылася да Утрэхцкае ўніі (вайскова-палітычны хаўрус аб’яднанныхаб’яднаных паўночных правінцыяў Нідэрляндаў супраць гішпанскага панаваньня). Аднак унія супраць [[Гішпанія|Гішпаніі]] ня хутка вярнула эканамічнае разьвіцьцё: выхад да мора застаўся на пэўны час за гішпанцамі. Гэта значна ўскладняла гандаль, аднак горад працягваў жыць. У 1510 року Брускі магістратмаґістрат заснаваў школу для хлапчукоў ззь бедных сем’яў. Восем рокаў пасьля, ў 1518-м, была заснаваная школа для дзяўчынак.
 
=== Брускія карункі і «паміраючае места» (пэрыяд XVII—XVIII стст.) ===
[[Файл:Isabella_Rubens.jpg|міні|Гішпанская каралева ІзабелаІзабэла насіла вопратку, аздобленную брускімі карункамі]]
[[XVII стагодзьдзе|XVII]] стагодзьдзя ў гісторыі БругеБруґе непарыўна асацыюецца з вырабам карунак. Каклюшкі саз звычайнага занятку жанчын перараслі спачатку ў рамяство, а потым і ў цэлую мескую індустрыю.
 
З [[1612]] року пачынаюцца адчыняцца школы для дзяўчынак, дзе сярод іншага іх вучылі і майстэрству вырабу карунак. Павялічэньне школаў для дзяйчынак у параўнаньні з колькасьцю школаў для хлапчукоў (125 супраць 15) даказвае, што выраб дадзенай прадукцыі быў запатрабаваным на рынку і паступова становіцца важнае крыніцай прыбытку БругеБруґе. У [[1802]] року прыкладна 6 тыс. жанчын займаліся вырабам карункаў (пры прыкладнай колькасьці жыхароў места ў 40 тыс. чалавек).
[[Файл:Klossen_binche-_kantschool_brugge.JPG|міні|220пкс|Выраб карункаў па старой тэхналёгіітэхналёґіі]]
 
Мескае кіраўніцтва прыймала спробы да вяртаньня былое славы БругеБруґе. Самае галоўнае было будаўніцтва новага каналу. Аднак відавочных зьменаў для эканомікі места гэта не прынесьла: як і раней БругеБруґе ня мог канкураваць з больш разьвітымі портамі Фляндрыі — ГентамҐентам ды Антвэрпэнам. БругеБруґе — як звычайнае правінцыйнае места — засталося ў баку ад галоўных падзеяў [[XIX стагодзьдзе|XIX]] стагодзьдзя: [[Француская рэвалюцыя]], набыцьцё БельгіяйБэльґіяй незалежнасьці, прамысловая рэвалюцыя і г. д. У [[1850]] року БругеБруґе лічыўся найбяднейшым местам Фляндрыі.
 
Сучасьнікі, якія бывалі ў месьце, адзначалі ягоную сгасаючуюзгасаючую прыгажосьць. Так апісаў у сваіх падарожных нататках БругеБруґе францускі пісьменьнік [[Віктор ГюгоЮго]]. Аднак самай трапнай ацэнкай жыцьця места стаў раман ''Жоржа Родэнбаха'' '''«Мёртвы БругеБруґе»''' ({{мова-fr|Bruges-la-Morte}}) у 1892 року. Ягоны твор меў вяліківелькі посьпех у Эўропе, пазьней быў неаднаразова экранізаваны.
 
У 1877 бельгійскібэльґійскі кароль Леапольд II сказаў, што быў бы рады, калі б «усе прыгожыя дамы ды помнікі былі адноўленыя так, каб места стала вялікім музэем». Неўзабаве так і сталася дзякуючы архітэктару ''ЛуіЛюі дэ лаля Сэнсэры'' ({{мова-fr|Louis de la Censerie}}), рэстаўрацыйныя працы якога зрабілі з правінцыйнага места праслаўленую славутую мясьціну.
 
=== XX стагодзьдзе ===
У [[1895]] року быў рэалізаваны плян бэльгійскагабэльґійскага ўраду па будаўніцтву новага порту — ЗээбругеЗээбруґе ({{мова-nl|Zeebrugge}}), які б зьвязваўся з унутраным портам БругеБруґе. Мэта праекту — павялічыць эканамічную прывабнасьць порту месту, аднак з-за недастаткунедахопу шляхоў зносінаў ззь іншымі рэгіёнамірэґіёнамі краінамі, а таксама з-за неразьвітай прамысловасьці ўнутры места, нельга было чакаць хуткага посьпеху. [[Файл:Elly Maersk.jpg|зьлева|значак|300px|Адзін з найвялікшых караблёў у сьвеце ў порце БругеБруґе]]Акрамя таго, паступоваму разьвіцьцю порту перашкодзіла [[Першая сусьветная вайна]], падчас якой нямецкія войскі захапілі БругеБруґе. Места было вызваленае брытанцамі толькі праз 4 рокі — ў [[1918]]. Паваенны порт пачаў працаваць праз два рокі — ў 1920-м.
 
Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другое сусьветнае вайны]] порт БругеБруґе быў зноўку захоплены і на працягу чатырох рокаў знаходзіўся пад акупацыяй. Выкарыстаньне порту аднавілася толькі ў [[1951]] року, і з гэтага часу пачынаецца няспынны рост ягонае значнасьці. Ужо з 1960-га року порт здольны прыймаць найвялікшыя кантэйнерныя караблі і танкеры. З [[1970]] па [[1985]] была праведзеная наступная рэканструкцыя порту: пабудаваныя дзведзьве новыя марскія дамбы, што дазволіла вынесьці гавані глыбей у мора, таксама пабудаваныя два вялікіхвялікія докадокі.
 
== Панарамы ==
Ананімны ўдзельнік